Autor: Natasza Socha

Redakcja: Pracownia COGITO

Korekta: Katarzyna Wilusz

Skład: Robert Kupisz

Projekt graficzny okładki: btl REVOLUTION

Zdjęcia na okładce:

Alexander Raths | Shutterstock

Ivan Lukyanchuk | Shutterstock (grafika)

Najka Photography (zdjęcie autorki)

Redaktor prowadząca: Agnieszka Pietrzak

Redaktor projektu: Agnieszka Filas

Redaktor naczelna: Agnieszka Hetnał

© Copyright by Natasza Socha

© Copyright for this edition by Wydawnictwo Pascal

Ta książka jest fikcją literacką. Jakiekolwiek podobieństwo do rzeczywistych osób, żywych lub zmarłych, autentycznych miejsc, wydarzeń lub zjawisk jest czysto przypadkowe. Bohaterowie i wydarzenia opisane w tej książce są tworem wyobraźni autorki bądź zostały znacząco przetworzone pod kątem wykorzystania w powieści.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana lub przekazywana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy, za wyjątkiem recenzentów, którzy mogą przytoczyć krótkie fragmenty tekstu.

Bielsko-Biała 2016

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

tel. 338282828, fax 338282829

pascal@pascal.pl

www.pascal.pl

ISBN 978-83-7642-939-7

Ludzie na całym świecie tworzą specyficzny system naczyń połączonych. Kiedy jedna osoba zaczyna coś robić, nie pozostaje to bez wpływu na pozostałych uczestników systemu, mimo że często w ogóle nie zdajemy sobie z tego sprawy. Jesteśmy jednym organizmem, choć każdy z nas ma inne zadanie do wykonania. Maszyna wspólnych zależności pracuje w zasadzie bez przerwy…

Rozdział 1

NOWA PRACA

Zuzanna bardzo nie lubiła czapek. Jej włosy były dość cienkie i pod każdym nakryciem głowy zmieniały swój kształt oraz położenie. Wprawdzie zawsze pozostawały na głowie, ale nigdy w takiej pozycji, w jakiej zostały ułożone rano. Tym razem jednak grudzień nie był zbyt pobłażliwy i już na samym początku miesiąca dmuchnął lodowatym powietrzem. W tej sytuacji Zuzanna założyła zieloną czapkę, owinęła się zielonym szalikiem i ze zrezygnowaną miną poszła do pracy. Pocieszał ją fakt, że przynajmniej ma cudownie ozdobione uszy – kolczykami w kształcie lizaków, które kupiła na wiejskim odpuście ubiegłego lata. Zuzanna kochała kolczyki, kochała też wisiorki, a im bardziej były pstrokate i udziwnione, tym lepiej.

Nowa praca nie była pracą marzeń, ale Zuzanna wcale się tym nie martwiła. Często przecież w życiu jakoś tak się układa, że robimy to, co nie do końca jest szczytem naszych pragnień. Najpierw nie podoba nam się przedszkole, później okazuje się, że szkoła, do której nas zapisano, zdecydowanie nie odpowiada naszym upodobaniom, a na końcu – miejsce pracy jest całkowitym zaprzeczeniem młodzieńczych wizji. Bo tylko w bajkach tak naprawdę wybieramy między złotą a srebrzystą suknią, w codziennym życiu zaś nosimy zwykłą, popielatą spódnicę, która drapie nas w łydki.

Wiatr pogwizdywał dość srogo, chmury kłóciły się o lepsze miejsce na niebie, a Zuzanna szła do pracy w zielonej czapce na głowie.

Biuro Przesyłek Niedoręczonych.

To, co innym wydawało się opustoszałym magazynem, było ogromną centralą pocztową, a mówiąc dokładniej – miejscem, gdzie lądowały wszystkie te listy, paczki i przesyłki, które w żaden sposób nie mogły trafić do adresata. Zuzanna już pierwszego dnia odniosła wrażenie, że to miejsce pachnie jak pusta butelka po perfumach. Z jednej strony resztki aromatu jeszcze tańczą w szklanym flakoniku, z drugiej jednak zapach ulatnia się coraz bardziej i bardziej, by wreszcie zniknąć na wieki. Biuro Martwych Listów. Nigdy nieprzeczytanych, pozostających bez odpowiedzi.

Pracownicy zmieniali się dość często, Zuzannie wydawało się, że w ciągu ostatnich dwóch tygodni ciągle widzi nowe twarze. Wszyscy robili prawie to samo: przerzucali paczki, segregowali je, układali na półkach, oznaczali i wpisywali do katalogów. W zasadzie ona też była nowa. Do Miasteczka przyjechała pod koniec listopada, kiedy tylko dowiedziała się, że jest wolna posada. W Biurze każda para rąk była potrzebna, wskutek czego Zuzannę przyjęto bez większych problemów. Wynajęła niewielkie mieszkanko, spakowała swoje ubrania do jednej dużej walizki i pomachała matce oraz babci na do widzenia.

– Uciekasz? – spytała ją mama, kiedy Zuzanna oznajmiła, że na razie rezygnuje z pracy w gabinecie psychologicznym, gdzie zatrudniono ją w recepcji, i wyjeżdża swoim małym czerwonym autkiem jakieś czterysta kilometrów na wschód Polski.

To była w jej życiu pierwsza tak stanowcza i odważna decyzja. Do tej pory Zuzanna mieszkała z mamą i babcią, grzecznie zaliczała wszystkie szkoły, które stanęły na jej drodze, a nawet ukończyła trzyletni kurs wokalno-aktorski, gdzie nauczyła się między innymi emisji głosu z profilaktyką. Na studia zabrakło jej jednak siły i ochoty, na dodatek dość szybko doszła do wniosku, że jest zbyt nieśmiała, by występować publicznie. Kiedy natrafiła na ogłoszenie o pracy w recepcji gabinetu psychologicznego, długo się nie zastanawiała, chociaż doskonale zdawała sobie sprawę, że nigdy tu nie awansuje. A emisja głosu z profilaktyką z pewnością jej się nie przyda. Polubiła jednak papierkową robotę, umawianie na wizyty, odbieranie telefonów, faksów i e-maili, a nawet codzienne parzenie kawy. Niektórzy ludzie są stworzeni do pracy na samych szczytach, inni mają lęk wysokości i wolą obserwować świat z dołu, ciesząc się, że stoją na pewnym gruncie. Na szczęście nikt nie miał do Zuzanny pretensji, że nie ma duszy przywódcy. Mamę bardziej martwił fakt, że córka nagle zniknie z jej życia, w którym zadomowiła się na dwadzieścia trzy lata i cztery miesiące.

– Nie uciekam, po prostu zmieniam otoczenie. Chcę pomieszkać sama, wyjechać w miejsce, gdzie nikt mnie nie zna, pospacerować innymi ulicami.

– Ale dlaczego?

Zuzanna wzruszyła ramionami.

– Nie wiem, nie umiem jakoś sensownie ci odpowiedzieć. Ale nie zabraniaj mi, proszę.

– Nie mam zamiaru, jesteś dorosła.

Tego nie była aż taka pewna. Dwadzieścia trzy lata to dużo dla kogoś, kto chciałby rozpocząć karierę primabaleriny, ale niekoniecznie dla osoby, która kompletnie nie wiedziała, co chce robić w życiu.

Biuro Przesyłek Niedoręczonych? Czemu nie, przecież zawsze można zrezygnować.

– Na początku wyjaśnię ci, dlaczego te wszystkie listy i paczki lądują właśnie u nas. Podstawowe przyczyny to zazwyczaj zły adres na kopercie oraz brak zgody na przyjęcie pakunku przez odbiorcę – wyjaśniła Zuzannie szefowa Biura, zielonkawo-brązowa pani Aneta.

„Drzewo. Przypomina mi drzewo” – pomyślała Zuzanna na widok swojej przełożonej, ubranej w brązowe kozaki, zlewające się z brązowymi rajstopami, zielony komplet z wełny czesankowej, zieloną apaszkę w brązowe kwadraty oraz wystający spod marynarki czekoladowy golf. Całość wieńczyły kasztanowe loki, drobne, misterne i bardzo nietwarzowe. Pani Aneta była alegorią jesieni, ale w tej gorszej jej odsłonie – ponurej, odpychającej słońce i chętnie zacinającej deszczem. Oczywiście niewiele sobie z tego robiła, skupiając się głównie na delegowaniu zadań swoim podwładnym. Nawet jej głos brzmiał tak, jakby ktoś kruszył suszone liście.

– Zdjęcia wszystkich przesyłek trafiają do sieciowego rejestru. Dzięki temu ciągle istnieje szansa, że ktoś do nas zadzwoni, opisze zgubę, a my znajdziemy dany przedmiot. Kiedy jednak telefon milczy, paczka musi przeleżeć w magazynie trzynaście miesięcy. Po tym czasie pozbywamy się jej. Wyjątkiem są przedmioty potencjalnie wartościowe, takie jak dokumenty, pieniądze czy też biżuteria, które dopiero po dwóch latach trafiają do Skarbu Państwa. Do tego czasu kosztowności wkładamy do tych żółtych, metalowych szaf, które z pewnością widziałaś, wchodząc do magazynu.

„Pocztowe grobowce” – pomyślała Zuzanna. „Prosektoria dla przesyłek, które i tak zostaną zutylizowane”.

– Przepraszam, co pani ma w uszach? – dobiegło ją nagle.

– Kolczyki – odpowiedziała zdziwiona.

– No tak, to wiem – kiwnęła głową pani Aneta. – Chodziło mi o bardziej precyzyjną odpowiedź, ale już sama widzę, że to lizaki. Ciekawe – dodała po chwili, choć wyraz jej twarzy mówił zupełnie co innego.

– A listy? – spytała szybko Zuzanna. Do listów miała jakąś specjalną słabość. Zwłaszcza w dzisiejszych czasach, kiedy większość ludzi wysyłała sobie wiadomości za pomocą komórek i komputerów. Do dziś pamięta, jak jej mama wzdrygnęła się na wiadomość od koleżanki, która przysłała jej krótkiego SMS-a z dość ponurą i zwięzłą treścią: „Umarł mój mąż, pogrzeb w środę, kwiaty niekonieczne”.

Papierowy przekaz myśli miał w sobie ten sam urok, co tradycyjne aparaty fotograficzne z prawdziwym filmem w środku. Gnało się kiedyś do sklepu fotograficznego i przestępowało z nogi na nogę, by jak najszybciej zobaczyć zdjęcia z obozu, wakacji, balu, zlotu czy nawet zwykłej szkolnej wycieczki. Współczesnym cyfrówkom, a potem telefonom komórkowym zainstalowano milion funkcji, ale odebrano duszę. Teraz zdjęcie można zobaczyć, jeszcze zanim się je zrobi. Do tego przybliżyć, oddalić, zmatowić, nabłyszczyć, wypikselować i sfotoszopować.

Podobną nijakość ma w sobie cała ta wirtualna i smartfonowa korespondencja. Elektroniczna wymiana myśli jest szybka i sprawna, ale nikomu nie bije przy tym serce. A to czekanie na listonosza… Spóźnia się? A może już był, tylko nikt go nie zauważył? Albo zachorował? Albo po prostu nie miał po co dziś przychodzić… Najpiękniejszy widok to czysta biel koperty łypiąca przez dziurki metalowej skrzynki pocztowej.

Ktoś dzisiaj pisze jeszcze listy?

– Utylizujemy po trzech miesiącach. – Zuzanna odniosła wrażenie, że pani Aneta powiedziała to z jakąś dziwną satysfakcją.

– Wolno nam je czytać?

– W zasadzie nie. Ale wolno je przepuścić przez specjalny skaner, żeby sprawdzić, czy nie zawierają czegoś podejrzanego. Wiem, że w innych krajach nie ma problemu z otwieraniem cudzych listów, ale ja postanowiłam zachować przynajmniej jakąś namiastkę tajemnicy korespondencji. Dlatego bez wyraźnego powodu nie otwieramy. – Pani Aneta wstała, tym samym kończąc rozmowę i ucinając dalsze pytania.

Zuzanna pomyślała, że jeszcze dzisiaj wyrzuci swoją zieloną czapkę i zielony szalik i kupi sobie coś w kolorze ognistej czerwieni. Żeby jakoś zagłuszyć dominację kobiety-drzewa. Chciała jeszcze spytać o te „wyraźne powody”, ale uznała, że na razie nie ma sensu.

Wśród naukowców panuje przekonanie, że nie istnieją dwa identyczne płatki śniegu. Czy to naprawdę jest możliwe? Na powierzchni każdej śnieżynki znajduje się cienka warstwa wody, która w zależności od poziomu wilgotności i temperatury przybiera różne kształty. Im wyższa temperatura, tym płatek bardziej „się rozrasta”. Z kolei niższe temperatury sprawiają, że płatki śniegu są zwarte, przybierają formę graniastosłupów lub cienkich igiełek. Zuzanna przylepiła nos do szyby i z zachwytem patrzyła na wirujące płatki, które zmierzały w kierunku ziemi bez żadnego schematu. Jeden opadał wolno i majestatycznie, drugi wahał się między tańcem w świetle latarni a podziwianiem własnego odbicia w witrynie sklepowej, a jeszcze inny pikował niczym jastrząb. Całość tworzyła dość chaotyczny, a jednak niezwykle bajkowy taniec, od którego trudno było się oderwać. Zanim płatek śniegu spadnie na ziemię, musi pokonać odległość od pięciuset do pięciu tysięcy metrów, poddając się działającym na niego siłom ciążenia, oporu oraz wyporu powietrza. Nic dziwnego zatem, że styl, w jakim upadają na ziemię, jest tak różnorodny. Podobno istnieje klasyfikacja śnieżnych kryształów, ciekawe, czy ktoś pokusił się również o skatalogowanie rodzajów śnieżynkowego tańca.

Zuzanna oparła czoło o szybę i przymknęła oczy. Chłód przyjemnie rozlał się po jej ciele i pewnie postałaby tak jeszcze chwilę, nie myśląc zupełnie o niczym, gdyby nie dziwny odgłos dobiegający z kuchni.

– Karolino, już idę – Zuzanna uśmiechnęła się pod nosem – że też ty zawsze musisz mi przerwać mój prywatny moment lenistwa.

Karolina fuknęła. Była w końcu zwierzęciem niezwykłym i bardzo chciała być tak traktowana. Co prawda nie zachowywała się jak rozkapryszony kot czy też wiecznie spragniony uwagi pies, była jednak dość wymagająca, jeśli chodziło o kontakty interpersonalne. Być może również dlatego, że Zuzanny pół dnia nie było w domu, co Karolina znosiła dobrze, choć z nutą tęsknoty. Popołudnia i wieczory miały jej to zrekompensować. W zależności od emocjonalnego nastroju wydawała z siebie różne dźwięki. Gdy była podenerwowana, brzmiała jak maleńki silniczek elektryczny, kiedy pragnęła większej uwagi, szczekała jak pies. Czasem też kichała, ćwierkała lub popiskiwała z cicha. Zuzanna doskonale orientowała się w tych dźwiękach, wiedziała też, kiedy Karolina odrobinę nadużywa pisków, byle tylko zwrócić na siebie uwagę. Ale i tak stanowiły tandem doskonały.

Dwudziestotrzyletnia Zuzanna oraz półtoraroczna lotopałanka karłowata. Cudowny, maleńki torbacz, latający między meblami z takim wyrafinowaniem, że każdy szanujący się motyl mógłby jej tego wdzięku pozazdrościć.

– Idę. Masz ochotę na jabłko czy raczej suszonego świerszcza?

Pokoik w Biurze Przesyłek Niedoręczonych Zuzanna w zasadzie przydzieliła sobie sama. Był mały i prawie pusty. Stało w nim tylko stare drewniane biurko, po którego prawej stronie znajdowały się zielone drzwi do kolejnego pomieszczenia oraz duża metalowa szafa. Nie był to z pewnością idealny pokój do pracy, ale przynajmniej własny. Takich pomieszczeń znajdowało się w Biurze sporo, niektóre były po prostu rupieciarniami, inne stały puste, a w jeszcze innych pracownicy spotykali się na śniadania i lunch.

– Czy mogłabym tu wstawić laptopa i telefon? – spytała nieśmiało panią Anetę, która tylko wzruszyła ramionami.

Zuzanna uznała, że było to wzruszenie na tak, więc przeniosła szybko swoje rzeczy, odkurzyła wszystkie miejsca, które pokrywał siwy osad, i kiedy tylko kończyła segregację paczek, rozdzielając je na półkach ogromnych magazynów, zaszywała się w swoim pokoiku, do którego przynosiła worki z listami.

I ona pytała, kto dzisiaj jeszcze pisze listy? Kilkadziesiąt, a może nawet kilkaset tysięcy osób każdego roku! To naprawdę robiło wrażenie. Tysiące białych i kolorowych kopert, pocztówki i kartki zapisane najróżniejszymi charakterami pisma. Początkowo nie wiedziała, jaki znaleźć do nich klucz, z czasem wymyśliła sobie własne kategorie. Urzędowe. Prywatne. Od dzieci. Do Mikołaja. Niebo. Miłosne. Niezidentyfikowane. Tych ostatnich było oczywiście najwięcej. Białe zwykłe koperty, z adresem wypisanym niebieskim długopisem. Nic nie zdradzało, co zawierają wewnątrz. Nie pachniały niczym specjalnym, nie przywoływały na myśl żadnych skojarzeń. Skrzynie z tymi listami były najbardziej ponure. Bezosobowe i beznamiętne.

– Najbardziej niezłomne są dzieci, które od niepamiętnych czasów wraz z początkiem grudnia wysyłają listy do Świętego Mikołaja. – Zuzanna zerwała się z przerażeniem z krzesła i ze strachu zapomniała krzyknąć.

Zupełnie nie zauważyła, kiedy drzwi po prawej stronie jej biurka nagle uchyliły się i pojawiła się w nich niewysoka starsza kobieta, owinięta bladoniebieskim szalem, który każdy po kilku minutach patrzenia miał ochotę pogłaskać. Nic dziwnego – był puszysty, mięciutki i przypominał watę cukrową.

– Przepraszam. – Starsza kobieta o ciepłych błękitnych oczach, z maleńkim, siwym kokiem ujętym w delikatną siateczkę uśmiechnęła się i wyciągnęła rękę. Na palcu miała pierścionek z kamieniem, w którym ktoś zatopił małe, białe piórko. – Nie chciałam cię przestraszyć, ale najwyraźniej mi się to udało – zachichotała nagle.

Zuzanna próbowała opanować dudnienie serca oraz ogólne drżenie ciała, a nawet postarała się o bladawy uśmiech.

– Nnnie szkodzi. Po prostu nie spodziewałam się, że za tymi drzwiami też ktoś pracuje – wyszeptała w końcu.

– Mam na imię Milena, ale mów mi Mila. Głównie segreguję listy. A właściwie to na niektóre odpisuję.

Zuzanna spojrzała na nią zaskoczona.

– Jak to odpisuje pani?

Mila przysiadła na biurku i przyłapała Zuzannę na zachłannym spojrzeniu skierowanym centralnie w jej niebieski szal.

– Pogłaszcz go, w przeciwnym razie będziesz cały czas o tym myślała – poradziła życzliwie. – i mów mi po imieniu.

Zuzanna zaczerwieniła się, a potem wyciągnęła rękę i z przyjemnością dotknęła błękitnej waty.

– Jest cudowny – przyznała z uśmiechem. – i rzeczywiście miałam wielką ochotę go dotknąć.

Mila puściła do niej oko, a Zuzanna cofnęła się do wcześniejszego pytania.

– Nie wolno przecież otwierać listów.

– To w zasadzie nie jest dokładnie sprecyzowane. W końcu przechodzą one przez skaner, więc niejako są już naruszone. Poza tym ja otwieram tylko te, które i tak mają zostać spalone. I zanim przemienią się w popiół, rzucam okiem na ich treść. Są listy, których nie można zostawić bez odpowiedzi.

– Ale przecież osoba, która je napisała, zorientuje się, że coś tu nie gra. Że to nie adresat odpisał.

Mila pokręciła głową.

– Niekoniecznie. Mówiłam ci już o listach od dzieci. Niestety smutna prawda jest taka, że większość z nich ląduje właśnie u nas. Grudzień i początek stycznia to dla Biura najbardziej gorący okres, mimo mrozów za oknem. Spływają tutaj prezenty z całej Polski, a dodatkowo mnóstwo listów od najmłodszych nadawców. Z formalnego punktu widzenia jest to korespondencja na adres, którego nie sposób ustalić. Czyli adres, którego nie ma. Sprawa jest z góry przegrana, zwłaszcza że na listach pisanych przez dzieci najczęściej brakuje znaczków. Są za to choinki, renifery, skrzaty i kolorowe bombki. I całe mnóstwo marzeń ukrytych na kilku stronach papeterii.

– Spełniasz je?

– Korzystam z przywileju pracownika Biura Przesyłek Niedoręczonych.

– Jakiego przywileju?

– Wolno mi otwierać paczki. Wolno mi też przechować je znacznie dłużej niż trzynaście miesięcy, pod warunkiem, że trzymam ich zawartość w swoim pokoju. – Wskazała ręką zielone drzwi.

Zuzanna powoli zaczynała rozumieć.

– I czasem zawartość tych paczek wysyłasz dzieciom, które napisały do Świętego Mikołaja – powiedziała zachwycona. – a szefowa wie?

Mila zaprzeczyła.

– Nie wie, a ja chyba nie będę jej o to pytać. Pewnie nie ma na to określonej procedury, a Aneta jest bardzo zasadnicza. Gdybym sama uznała, że jest to nieetyczne, chyba nie zawracałabym sobie tym głowy. Ale etyka to ogół zasad i norm postępowania przyjętych w danej epoce i w danym środowisku. A ponieważ ja nie wiem, czy w naszym środowisku takie postępowanie jest przyjęte, nie wiem również, czy jest nieetyczne, prawda?

Zuzanna roześmiała się. To było bardzo sprytne usprawiedliwienie siebie samej, ale zrobione z dużym wdziękiem, a co najważniejsze, na końcu słowa „etyka” stało przecież szczęśliwe dziecko, nawet jeśli obdarowane prezentem należącym do kogoś innego.

– „Etycznie” oznacza też zgodnie z własnym sumieniem – powiedziała, patrząc na Milę, która aż pojaśniała na twarzy.

– O, widzisz! A to jest tak zgodne z moim sumieniem, jak dopasowanie koloru włosów do ogólnej farby emocjonalnej pani Anety.

Rozdział 2

TEKLA

– To był udar krwotoczny, powstający wskutek przerwania ściany naczynia i wylewu krwi do tkanki mózgowej. Odzyskała pani mowę, zdolność połykania, wróciła też pamięć. Wykluczyliśmy cukrzycę i hiperlipidemię. Musimy jeszcze tylko powalczyć z nadciśnieniem. Żyje pani. Proszę o tym pamiętać.

Tekla wpatrywała się w usta lekarza, jakby chciała wymusić na nim kolejne oświadczenia, tym razem mniej optymistyczne. Speszony zaczął się plątać i powtarzać, jakie to miała szczęście. Okulary mu zaparowały, a na czoło wpełzły migocące kropelki potu, tworząc ciekawą konstelację przypominającą siedzącego kota. W końcu nie wytrzymał i wypluł z siebie maleńką strzałę. W starożytności zatruwano takie rozkładającymi się szczątkami zwierząt, lekarzowi wystarczyło jedno zdanie.

– Jest pani sparaliżowana od pasa w dół. Wierzę, że to przejściowe, zwłaszcza że prawa strona wykazuje minimalne, ale jednak zdolności ruchowe. Lewa na razie nie. Ale proszę pamiętać, że dobra rehabili…

Zamknęła oczy i więcej go nie słuchała.

W listopadzie 1822 roku Adam Mickiewicz napisał list do Franciszka Malewskiego:

Byrona tylko czytam, książkę gdzie w innym duchu pisaną rzucam, bo kłamstw nie lubię; gdzie jest opis szczęścia życia familijnego, również mnie oburza jak widok małżeństw, dzieci; jest to jedyna moja antypatia[1].

1 Wszystkie wspomnienia dotyczące Adama Mickiewicza pochodzą z książki Jeana-Charlesa Gille-Maisaniego Adam Mickiewicz człowiek: studium psychologiczne, tłum. Agnieszka Kuryś, Katarzyna Rytel, PIW, Warszawa 1987.

Tekla była w zasadzie podobnego zdania. Małżeństwo to zupełnie niepotrzebna strata czasu. Jest jak wślizgiwanie się pod zimną, wilgotną kołdrę. Z jednej strony cieszysz się, że po całym dniu wskoczysz do łóżka i odpoczniesz, z drugiej – potrzebujesz czasu, by tę nieprzyjemną, przenikliwą wilgoć rozgrzać własnym ciałem i dopiero wtedy jakoś tam zasnąć. Czy w tej sytuacji nie lepiej być samemu i zawsze mieć ciepłą kołdrę?

Tekla nie należała do kobiet porzuconych. Nie była też klasyczną ofiarą nieudanego dzieciństwa, z niekochającymi się rodzicami, nutką patologii i alkoholowym oddechem. Po prostu nie podobał jej się odgórny nakaz łączenia się w pary, szukania kompromisów, docierania się dwóch ssaków, wicia wspólnego gniazdka, by wreszcie wydać na świat potomstwo i jemu całkowicie się oddać. No dobrze, miała jeszcze jeden powód, choć z każdym rokiem wydawał się jej on coraz bardziej żałosny…

Mickiewiczowi zarzucano osobowość paranoidalną, doszukiwano się w nim ciężkiej nerwicy i lekkiej schizofrenii. Tekla dla swojej rodziny była podobnym odszczepieńcem.

– Umrzesz na samotność – ostrzegała ją matka już lata temu, kiedy Tekla przekroczyła trzydziestkę.

– Co za różnica, z jakiego powodu umrę – niewydolności krążenia, złamanego serca czy też depresji związanej z nieudanym związkiem?

– Dlaczego zakładasz, że będzie nieudany?

Tekla wzruszyła ramionami.

– Dwoje różnych ludzi nie ma prawa się dogadać. Prędzej czy później wypełzną z nich własne egoizmy, które będą starały się zagłuszyć egoizm partnera. Jedno będzie chciało mięsa, drugie kwiatów. Jedno tragedii, drugie rozrywki. Jedno nad morze, drugie w góry.

Matka kręciła z niedowierzaniem głową. Dla niej to był stek bzdur, wydumana filozofia paranoidalnego introwertyka, jakim koniec końców okazał się Mickiewicz, a nie poglądy współczesnej, młodej i ładnej kobiety.

– Człowiekowi do życia potrzebny jest drugi człowiek.

– I kto to mówi? Po śmierci ojca jakoś nie próbowałaś z nikim się związać.

– Bo ojciec był miłością mojego życia. Nie potrzebuję innej, poza tym mam mnóstwo znajomych.

– A ja mam wokół siebie setki nastoletnich ciał z ich nieokrzesanymi mózgami, z którymi spotykam się każdego dnia i które wypełniają mój czas po brzegi. Po pracy marzy mi się samotność. Cisza. Odreagowanie głupoty i niedojrzałości. A nie kolejna walka o swoje.

– To nie jest podejście pedagoga. Ani tym bardziej zdrowej kobiety.

– To jest moje podejście.

– Nawet zwierzęta łączą się w pary.

Tekla machnęła ręką w powietrzu, jakby chciała rozpędzić ten nużący dialog niczym nikotynową chmurę.

– Wśród naczelnych stałe pary tworzą wyłącznie małpki titi, gibbony i niejakie marmozety. Reszta ma to gdzieś. Kopulują, bo tak im każe instynkt, ale to nie znaczy, że wiążą się ze sobą do końca życia. Samice radzą sobie na ogół w pojedynkę.

Na marmozetach zazwyczaj matka kończyła swoje argumentacje. Jej córka najwyraźniej nigdy nie założy rodziny. Szkoda. Chciałaby zatańczyć na jej weselu i mieć wnuki. Chciałaby być babcią i mieć ładny album ze zdjęciami. Ale Tekla była Upiorem.

Od dziecka chciała zostać nauczycielką. Obserwować, jak pod jej skrzydłami wzrastają kolejne pokolenia, które uczyłaby czytać, pisać i myśleć. Kiedy jednak po parunastu latach pracy w szkole podstawowej dostała pracę w liceum, zapał wygasał w niej z każdym kolejnym rokiem. Być może dlatego, że większość uczniów umiała wprawdzie czytać i pisać, ale zdecydowanie nie lubiła myśleć. W tej sytuacji Tekla zamknęła się w sobie i w suchy, rzeczowy oraz dość monotonny sposób próbowała wbić im do głów najważniejsze zagadnienia z poszczególnych epok.

Najbardziej nie lubiła początku roku i nowej klasy.

– Mam na imię Tekla, wiem, wszyscy oglądaliście Pszczółkę Maję, dlatego wszelkie komentarze dotyczące pajęczyc, sieci i innych podobnych skojarzeń w żaden sposób na mnie nie działają. I nie, nie gram na skrzypcach. Będę waszą nauczycielką języka polskiego i mam nadzieję, że przez kolejne cztery lata jakoś się dogadamy i dotrwamy wspólnie do waszej matury.

I tyle.

Podobno każde ziarenko robi wszystko, żeby wykiełkować. Nieważne, czy ma idealne podłoże, czy tylko suchą ziemię – i tak będzie walczyć do upadłego, ponieważ wykształciło w sobie cały szereg cech przystosowawczych, dopasowanych do zmieniających się warunków środowiska. Adaptacja to podstawa przetrwania.

Ziarenko Tekli początkowo wysiało się smutkiem, z czasem zaś coraz większym rozgoryczeniem. A jednak ciągle tliła się w nim nadzieja, zamknięta w seledynowej kopercie wysyłanej z uporem maniaka co roku w połowie grudnia.

– Po co ja to robię? Pewnie mnie nie pamięta, a nawet jeśli, to jego życie najwyraźniej nie miało spleść się z moim. Mam absolutną rację, odgórny nakaz łączenia się w pary jest zwyczajnym idiotyzmem.

A potem szła na pocztę i wysyłała list, za każdym razem zamykając oczy i zaciskając kciuki, gdy cicho upadał na dno skrzynki.

Początki były typowe. Wściekłość i negacja wszystkiego. Tekla rozbiła kilkanaście talerzy oraz szklanki i kubki w ilości zaskakującej ją samą. Krzyczała do ścian, zgoliła włosy niemal do zera, starła twarz pumeksem i zjadła własne paznokcie. Potem przyszło wyciszenie. Patrzenie przez okno całymi godzinami, czytanie jednego zdania po kilkadziesiąt razy, słuchanie tykającego budzika. Na samobójstwo była zbyt silna, choć miewała momenty „czarnej dziury”, w którą wpadała i całymi dniami nie umiała znaleźć wyjścia. Samotność była łatwa do zaakceptowania, nieszczęśliwa miłość również, ale kalectwo? Niemożność swobodnego wysikania się, umycia własnego tyłka? Dobrze, że jej mama tego nie doczekała, bo zaraz po wylaniu wiadra kisielowatego współczucia, powiedziałaby:

– Gdybyś miała męża i dzieci, byłoby ci łatwiej.

Być może.

Ale trudno wychodzić za mąż na wszelki wypadek. Bo zachorujemy, dopadnie nas udar krwotoczny, przejedzie tramwaj i urwie nam nogę. Bo nie będziemy sobie radzić z papierem toaletowym.

Mniej więcej po pół roku Tekla wpadła w stan milczącej akceptacji. Po serii zabiegów z rehabilitantem mogła wprawdzie poruszać prawą nogą, ale jej zdaniem poprawa była minimalna. Zrezygnowała więc z dalszych ćwiczeń. Doprowadziła za to do remontu mieszkania i wykupienia trzech kanałów filmowych. Wraz z tabletkami na nadciśnienie zaczęła połykać filmy oraz książki i tym samym zakładać buty głównych bohaterów. Przynajmniej w ten sposób znowu mogła chodzić.

Rozdział 3

DWIE KOPERTY

Zielona czapka została podarowana Karolinie, która wydawała się zachwycona tym niespodziewanym prezentem. Natychmiast też umościła się w niej wygodnie, miauknęła pieszczotliwie i posłała Zuzannie dziękczynne spojrzenie.

– Muszę lecieć. – Zuzanna pomachała jej ręką, wskazała leżące na stole owoce i obiecała, że natychmiast po pracy wraca do domu.

Karolina była dziś pobłażliwa, w końcu niecodziennie dostaje się piękną, zieloną czapkę, w której można zwinąć się w kulkę i pospać kilka godzin. Poza tym Zuzanna miała nowe nakrycie głowy. Wściekle czerwone, z wielkim pomponem. Idealnie pasowało do dużych, wiszących kolczyków w kształcie truskawek. Pompon był absolutnie zjawiskowy, szkoda, że zielona czapka go nie miała, ale Karolina nie była małostkowa. Poza tym na stole leżały dojrzałe banany, których była absolutną fanką. Idź już, Zuzanno.

W pokoju za zielonymi drzwiami było cicho, ale Zuzanna wiedziała, że Mila z pewnością jest już w pracy. Przychodziła pierwsza i wychodziła ostatnia. Grudzień był jej ulubionym miesiącem, bo właśnie wtedy dostarczano najwięcej listów, które koniecznie należało przeczytać.

– Mam herbatę z suszonych liści winogron. – Zuzanna wsunęła głowę do pokoju, wpuszczając jednocześnie słodki aromat.

Mila zmrużyła oczy i pociągnęła nosem.

– Pachnie cudownie. Dla mnie? – ucieszyła się, kiedy Zuzanna podała jej kubek.

Niebieski szal zastąpiła dzisiaj szmaragdowa chusta, mieniąca się srebrzystymi opiłkami.

– Kiedy ją noszę, mam wrażenie, jakbym pływała w morzu. – Mila upiła łyk herbaty i dotknęła chusty. – Dostałam ją od mamy na siódme urodziny i wyobraź sobie, że do dzisiaj nie straciła koloru. Nadal jest tak samo intensywnie turkusowa, jak te kilkadziesiąt lat temu.

Zuzanna pomyślała, że zielona czapka, którą podarowała Karolinie, z pewnością tyle nie przetrwa. Daje jej maksymalnie dwa tygodnie, po tym czasie zostanie poszarpana pazurkami i pewnie do połowy zjedzona.

– Pięknie tu u ciebie – powiedziała, rozglądając się z zachwytem po kantorku. Pomieszczenie było małe, ale niezwykle przytulne. Na maleńkim stoliczku stał imbryk z herbatą oraz różowy kubek z napisem You are so lovely. Na biurku leżały jakieś książki, miska z suszonymi owocami, rysunki dzieci, zestaw kolorowych długopisów i kilka piórek w różnych odcieniach. Na ścianach wisiały obrazki przedstawiające Mikołaja w jego najróżniejszych odsłonach – jowialny pan z brodą otoczony reniferami, czarno-biały rysunek szczupłego mężczyzny wrzucającego przez komin prezenty czy też roześmiany starszy gość unoszący się w powietrzu na ogonie komety.

Najbardziej zachwycające były jednak parapety, na których stały doniczki z prawdziwymi ziołami.

– Hodujesz je?

Mila kiwnęła głową.

– Uwielbiam ich zapach i cudowną moc. Poza tym są niezwykle łatwe w hodowli. Taka pietruszka na przykład. Jedna z najbardziej popularnych roślin, lubi miejsca zarówno słoneczne, jak i lekko zacienione. Uwielbiam ją, bo wywar z niej rozjaśnia piegi. O, albo rozmaryn. Odświeża powietrze, a dodany do kąpieli pobudza krążenie krwi. Naparem z liści można płukać ciemne włosy, choć w moim przypadku to raczej nieistotne. Jestem siwa jak gołąbek – zachichotała. – a palone gałązki rozmarynu odstraszają owady. Dam ci trochę, wypróbujesz latem.

– A to? – Zuzanna wskazała palcem na roślinę o długich, wąskich, prawie kreskowatych liściach.

– Estragon. Korzeń łagodzi ból zębów, a picie herbatki z zaparzonych liści poprawia apetyt i trawienie. W dawnych czasach wykorzystywano ją do walki ze smokami i wężami. – Mila puściła do niej oko.

Zuzanna była zachwycona.

– Przyniosłam ci trochę listów od dzieci, na wszystkich jest napisane Święty Mikołaj, więc pomyślałam, że będzie lepiej, kiedy trafią w twoje ręce. Resztę już posegregowałam. I zobacz – wyciągnęła z kieszeni spódnicy dwie podłużne koperty, jedną w odcieniu seledynowym, a drugą błękitną – piękna papeteria, prawda?

– Który dzisiaj? – zainteresowała się Mila.

– Siedemnasty grudnia – zdziwiła się Zuzanna.

Mila tylko kiwnęła głową.

– To był już najwyższy czas. Czekałam na nie.

Zuzanna raz jeszcze popatrzyła na dwie koperty, a potem spojrzała pytająco na Milę.

– Błękitna i seledynowa koperta przychodzą do nas regularnie od trzydziestu siedmiu, no teraz już trzydziestu ośmiu lat. Tylko raz w roku, w połowie grudnia.

– Czytałaś je?

Mila zaprzeczyła.

– Nie, ale mam wszystkie.

– Przecież listy utylizujemy!

– Ale nie sądzisz chyba, że ktoś sprawdza, czy wszystkie z nich zostały zniszczone! To zaledwie siedemdziesiąt kilka cienkich kopert, które trzymam w swoim prywatnym pokoiku, w specjalnym kartonie. Nikomu nie przeszkadzają.

Zuzanna spojrzała na Milę z zaciekawieniem.

– Dlaczego je trzymasz?

Mila wzruszyła ramionami.

– Nie wiem. Chyba też spodobała mi się papeteria. Poza tym te listy mają w sobie jakiś smutek, który wyczuwam, mimo że nie znam treści. Nie potrafiłabym tak po prostu ich wyrzucić. Gdzieś w głębi serca ciągle mam nadzieję, że trafią do adresata.

– Nie ma adresu nadawcy, ani na jednym, ani na drugim. Tylko imiona, niekompletne adresy i niewyraźny stempel urzędu pocztowego – zauważyła Zuzanna.

– Dlatego też nie możemy ich odesłać.

– I na każdym dodatkowo informacja „adresat nieznany”.

Mila pokiwała głową.

– Te listy spotykają się u nas każdego roku. Ich właściciele najwyraźniej nie mają takiego szczęścia.

– Tekla i Gaspar. Strasznie dziwne imiona – zaśmiała się Zuzanna. – Ale papeteria rzeczywiście urocza.

Na seledynowej kopercie odciśnięty był liść paproci, na błękitnej – miniaturowe gwiazdki. Papier wyglądał na stary, koperty miały delikatnie zażółcone rogi, zupełnie jakby ktoś lata temu wyciągnął je z szafy i używał aż do wyczerpania zapasów. Zuzanna powąchała listy.

– Jak ci powiem, że pachną nadzieją, to pewnie uznasz mnie za starą wariatkę – roześmiała się Mila. – Ale wierz mi, są listy, które nawet po kilkudziesięciu latach w końcu zostają przeczytane. Co prawda nie zawsze przez adresata, ale jednak wypływają na światło dzienne.

Zuzanna spojrzała na nią z niedowierzaniem.

– Naprawdę. Jakiś czas temu brytyjska prasa pisała o ostatnim pożegnaniu szeregowego Josepha Ditchburna, który w sierpniu 1914 roku napisał list do swojej matki. List nigdy nie dotarł i dopiero niedawno został upubliczniony. Korespondencja, mająca przygotować rodzinę na najgorsze, została zatrzymana ze względu na informacje o ruchach wojsk, które nieroztropny żołnierz zdradzał w liście.

– Ale do matki list nie dotarł?

Mila poprawiła szmaragdowy szal.

– Może to i lepiej? Sama nie wiem. Ale wierzę, że każdy list, który nie zostanie spalony, prędzej czy później będzie odczytany. Tak było z pocztówką, która została nadana Dwudziestego siódmego stycznia 1877 roku w miejscowości Sains-du-Nord we Francji. Miała dotrzeć do Trélon oddalonego zaledwie o dziesięć kilometrów.

– I co? – spytała z zaciekawieniem Zuzanna.

– I dotarła, ale dopiero po stu trzydziestu ośmiu latach. Oczywiście adresat nie zdołał jej już odebrać, bo nie żył od stu osiemnastu lat. Przesyłkę od listonosza przyjęła za to jego prawnuczka, osiemdziesięcioletnia Thérèse Pailla.

– Niewiarygodne.

– Ale są też historie z większym listowym happy endem. Dwudziestego lutego 1958 roku w Pensylwanii młoda dziewczyna napisała list do swojego narzeczonego. Pech chciał, że list gdzieś się zagubił i adresat otrzymał go dopiero po pięćdziesięciu trzech latach. Był już jednak wtedy po rozwodzie, więc odpisał tej dziewczynie i miesiąc później wzięli ślub.

– Ona też była po rozwodzie?

– Była wdową.

Do pokoju ktoś zapukał.

Zuzanna zamknęła zielone drzwi i poszła otworzyć. Lepiej, żeby nikt nie widział, że zamiast pracować, ucina sobie pogaduszki z Milą. W końcu to najbardziej gorący miesiąc w roku.

Aneta stanęła w progu i dokładnie zlustrowała pokoik. Jej wzrok zatrzymał się na zdjęciu Karoliny, które Zuzanna ustawiła sobie na biurku.

– Co to?

– Lotopałanka karłowata.

Wzrok Anety sugerował, że uważa swoją rozmówczynię za osobę uszkodzoną psychicznie.

– Słucham?

– To takie zwierzątko z rodziny torbaczy, trochę podobne do wiewiórki. Potrafi latać.

– Rozumiem. – Aneta nie rozumiała, ale uznała, że dalsza rozmowa na temat lotopałanki jest zbyteczna. W końcu nie po to tu przyszła.

– Dostarczono mnóstwo nowych paczek. Jesteś potrzebna na magazynie, listami zajmiesz się później – oznajmiła suchym tonem i raz jeszcze spojrzała z odrazą na zdjęcie. Latająca wiewiórka. Absolutny kretynizm.

Zuzanna ściągnęła sweter (podczas sortowania można się było nieźle spocić), bezskutecznie próbowała ułożyć sterczącą na wszystkie strony grzywkę i podreptała za piaskowo-orzechową Anetą, ubraną dzisiaj w wąską sukienkę, która tylko podkreślała jej szerokie biodra oraz całkowity brak biustu. Aneta przypominała dzwon i naprawdę trudno było dostrzec w jej sylwetce cokolwiek atrakcyjnego.

Magazyn rzeczywiście był przepełniony. Chodziło się po nim wąskimi ścieżkami, bo wszędzie ułożone były paczki i worki z listami. Wszystkie opieczętowane i ponumerowane. Teraz dodatkowo trzeba było przeskakiwać, a nawet wykonać coś w rodzaju szpagatu, żeby przedostać się do kolejnej alejki. Na przeszło tysiącu metrów kwadratowych zalegały tu prawdziwe cuda, a całość przypominała dawne sklepy z tysiącem i jeden drobiazgów. Zuzanna wypatrzyła sutanny, zamknięcia do trumien i części samochodowe, z których dałoby się złożyć niejedno auto. Były zabawki, a wśród nich nawet lalka na szubienicy i miś z nożem wbitym w oko, a także ludzkie palce w formalinie, na szczęście po szczegółowym badaniu okazało się, że wykonano je z gipsu. Były fekalia wysłane zapewne w celu zemsty, brudna bielizna, stare urządzenia AGD, nikomu niepotrzebne, bo najzwyczajniej w świecie zepsute, buty bez podeszwy, a nawet kurczak z rożna. Pomysłowość ludzka nie miała granic.

Zuzanna otworzyła niewielkie pudełko i wyjęła z niego kartonik z zapakowanym plastikowym bobrem. Wyglądał dość paskudnie i z pewnością nie był zabawką dla dzieci. Żadne dziecko nie chciałoby się tym bawić, nawet przez chwilę.

– Co to? – spytała koleżankę, rozpakowującą właśnie karton z karmą dla psów.

– Jak się po to nikt nie zgłosi, zawieziemy do schroniska – ucieszyła się dziewczyna i spojrzała na plastikowego bobra. – Nie wiem. Wygląda jak bóbr, ale dziwnie wąski. Nie ma ogona i zupełnie nie rozumiem, czemu nosi białe gacie. Od spodu jest jakiś przycisk.

Zuzanna wcisnęła guzik, a wtedy bóbr zaczął charakterystycznie wibrować.

Obie spojrzały na siebie zdumione, po czym Zuzanna natychmiast wyłączyła zwierzę i schowała je z powrotem do kartonu. Po jaką cholerę kobieta miałaby wkładać tam sobie bobra?

Miasteczko, w którym znajdowało się Biuro Przesyłek Niedoręczonych, wydawało się nieustająco drzemać. Ilekroć Zuzanna wychodziła ze swojego małego mieszkania, odnosiła dziwne wrażenie, że jest jedną z pierwszych osób, które pojawiają się na ulicy. Kawiarnie dopiero otwierały oczy, piekarnie ziewały zapachem świeżego pieczywa, a pozostałe sklepy spały tak twardo, że nie był ich w stanie zbudzić nawet ryk syreny strażackiej. Ludzie nigdzie się nie spieszyli, nie biegli w pogoni za nie wiadomo czym, nie ścigali własnych pleców. Zuzanna była zdumiona, że nie ślizgają się po jej twarzy wzrokiem, tylko zatrzymują na moment i kłaniając się, mówią „dzień dobry”. No, może nie wszyscy, ale właściciel kawiarni o wyrafinowanej nazwie „Kawiarnia” – zawsze. W końcu postanowiła regularnie zaglądać do niego jeszcze przed pracą i zrezygnować z domowych śniadań. Obliczyła, że koszt kupionej kawy i ciepłego rogalika nie jest aż tak zatrważający i stać ją na ten przyjemny rytuał. Karolina na szczęście nie zauważyła, że jej pani wychodzi ostatnio dziesięć minut wcześniej.

„Kawiarnia” nie była urokliwa i nie przypominała wystrojem pięknych wnętrz z katalogów „Country & Home”, a jednak miała w sobie ten rodzaj przyciągania, który po prostu zmuszał do wybrania jednego ze stolików przykrytych białą ceratą i zamówienia kubka kawy. Zuzanna usiadła przy oknie i zapatrzyła się na ośnieżone ulice. Podobały jej się ten spokój i cisza, których nie potrafiła znaleźć w swoim rodzinnym mieście. Choć tak naprawdę to nie hałas wygnał ją z miasta, tylko właśnie pewien list, którego nigdy nie odważyła się wysłać.

– Kawa i rogalik? – Właścicielem „Kawiarni” był starszy mężczyzna z siwym warkoczykiem i pasującym do koloru włosów, popielatym spojrzeniem. Szczupły, niewysoki, w szerokich spodniach od dresu i kraciastej koszuli. Nikt nie zwróciłby na niego większej uwagi w dużym mieście, tutaj jego casual look wykończony gumowymi butami z futerkiem był nawet dość uroczy.

Zuzanna skinęła głową.

Kawa była świetna, rogalik doskonały. I tego smaku nie popsuły ani biała cerata na stole, ani zwykłe krzesło z odrapanym oparciem, ani nawet brak lampy, który obnażał nagość dyndającej na czarnym sznurze żarówki.

– Mieszkasz tu od niedawna. – To było bardziej stwierdzenie niż pytanie.

Przytaknęła.

– Pracujesz przy listach?

– Skąd pan wie?

Wzruszył ramionami.

– Tu nie ma zbyt wielu miejsc pracy, a w Biurze zawsze szukają kogoś nowego. Udało ci się już odnaleźć odbiorcę jakiejś paczki?

Zuzanna uśmiechnęła się odrobinę przepraszająco.

– Jestem tu dopiero od trzech tygodni, więc jeszcze nie miałam okazji. A każdemu się udaje?

Właściciel podrapał się po głowie.

– Różnie jest. Niektórzy urządzają sobie nawet zawody w dostarczeniu jak największej liczby przesyłek, których adresat jest w zasadzie niemożliwy do ustalenia. Innym jest wszystko jedno.

Zuzanna przełknęła ostatni kęs rogalika i zastanowiła się, czy jej też jest wszystko jedno. To w końcu tylko praca, którą pewnie za jakiś czas znowu zmieni. Poza tym, czy to naprawdę aż tak istotne, jeśli ktoś raz nie otrzyma listu? Wiedziała, że tak. Że to czasem wszystko zmienia. Nie chciała jednak o tym myśleć.

– Ja na razie jakoś nie miałam szczęścia. Wczoraj na przykład przyszła do nas sutanna. Na paczce ktoś napisał: „Dla Wojtusia, świeżo wyprane. Góra”.

Właściciel uniósł brwi ze zdumienia.

– Góra? W sensie, że sam Szef mu wyprał?

– Nie, to chyba nazwa miejscowości. Znalazłam Górę na Dolnym Śląsku, ale w urzędzie miejskim nie znali księdza Wojtusia. A jeśli to Jelenia Góra? Albo Zielona? Czasem naprawdę nie wiem, w jaki sposób trafić na choćby najmniejszy ślad. A podobno każda przesyłka ma szansę trafić w ręce adresata.

– Bo to prawda. Ostatnio jakiś Holender otrzymał list pożegnalny napisany do niego w czasach drugiej wojny światowej. Od ojca, którego właśnie wysyłano do obozu koncentracyjnego w Niemczech. List napisał w 1943 roku w formie pożegnania ze swoim dziesięcioletnim synem. Ale wiadomość nie została dostarczona. List schowano do portfela, gdzie został znaleziony, gdy do obozu wkroczyli Anglicy i odesłali go do jakiegoś archiwum. Kilka lat temu naukowcy otrzymali dostęp do wszystkich pamiątek z tamtego okresu. Ktoś trafił na ten niedostarczony list i wysłał go do adresata. To dopiero niespodzianka, co?

Zuzanna zamyśliła się.

– Mila też mi opowiadała o takich historiach. Ale to wszystko są przykłady z zagranicy. A w Polsce, czy pan…

– Maciej i możesz mi śmiało mówić po imieniu – wpadł jej w słowo.

Zuzanna zaczerwieniła się. Po imieniu do dużo starszego mężczyzny? Z Milą to jednak zupełnie co innego…

– Czy słyszałeś o takiej historii w Polsce? – zaryzykowała jednak.

Zastanowił się przez chwilę.

– Paczki często znajdują swoich prawdziwych odbiorców, ale nie wiem, jak to jest z listami. Pewnie się nimi nikt tak bardzo nie przejmuje. W końcu to tylko kilka słów napisanych na papierze.

Tylko kilka słów. W zasadzie ma rację.

Z drugiej jednak strony, czasem nawet jedno słowo może odmienić czyjeś życie. Dlaczego list miałby mieć mniejsze znaczenie od sutanny? Albo od kurczaka z rożna? To, że ktoś nie dostanie czajnika bezprzewodowego, to jeszcze nie koniec świata. Ale kiedy w porę nie usłyszy najważniejszych słów w swoim życiu, może ten świat widzieć już tylko w czarnych barwach.

– Dziękuję – powiedziała Zuzanna. – i do jutra.

Maciej odprowadził ją popielatym spojrzeniem.

Rozdział 4

SPOTKANIE

Wózek trochę się zachwiał, ale koniec końców utrzymał równowagę. Najgorzej było z kąpielą. Przeniesienie bezwładnego ciała z wózka do wanny byłoby niemożliwe, na szczęście po wyjściu z czarnej dziury rozpaczy Tekla kazała przerobić łazienkę, w której zainstalowano prysznic bez brodzika, za to z automatycznym wyłącznikiem wody. Do tego doszła specjalna osłona na syfon umywalki, pomoc toaletowa mocowana do podłogi oraz najróżniejsze uchwyty: proste, kątowe i narożne. Nadwyżka finansowa, którą miała na koncie po sprzedaniu mieszkania mamy, zniknęła niczym magiczny pył, ale Tekla przynajmniej nie bała się własnego mieszkania.

Dzwonek do drzwi wybrzmiał świergotem wilgi, tak przynajmniej zachwalał towar sprzedawca. Tekla dała się złapać na tę wilgę i w sumie nie żałowała. Przyjemny świergot. O, znowu. To pewnie ta dziewczyna z Caritasu. Jakimś cudem załapała się na bezpłatne wizyty (dwa razy w tygodniu) dość sympatycznej wolontariuszki, która robiła zakupy, sprzątała mieszkanie, pomagała umyć Tekli włosy, a czasami nawet piekła ciasto. Tym razem jednak przyszedł ktoś inny. Tekla nie lubiła zmian, zwłaszcza takich, których się nie spodziewała. Nowa dziewczyna miała niecałe trzydzieści lat i była krzykliwie ubrana. Na dodatek bez przerwy trajkotała.

– Dzień dobry. Zastępuję Majkę, bo jej babcia zachorowała i teraz musi się nią zajmować. Ale jak tylko będzie lepiej, wróci do pani. Myślę jednak, że się jakoś dogadamy. Umyć pani okna? Jak wpadnie trochę więcej słońca, to od razu zrobi się tu sympatyczniej. Wprawdzie mamy zimę, ale przecież nie będziemy się nią aż tak bardzo przejmować, prawda?

Ciekawe, jak może stać się sympatyczniej od wymytych okien komuś, kto od pasa w dół ma dwie kłody, a kiedy sika, cieknie mu po nodze.

– Mam na imię Monika. Ale to pewnie pani wie, pani profesor… – dziewczyna zaśmiała się trochę nerwowo i chyba puściła do niej oko.

Tekla spojrzała na nią zdziwiona i odrobinę wystraszona. Coś jej umknęło? Skąd się znają? Monika poklepała ją po ręku swoją zadbaną dłonią z błękitnymi paznokciami ozdobionymi błyszczącymi kwiatkami. Tekla aż się wzdrygnęła.

„Sztuczne pazury. Miałam taką uczennicę lata temu. Byłam pewna, że nie doczeka drugiej klasy i zostanie pracownicą solarium”.

Kotowska Monika.

Rzeczywiście nie doczekała, po pięciu miesiącach przeniosła się gdzieś indziej, pewnie do jakiegoś technikum zawodowego, a Tekla usunęła jej twarz z pamięci. Najwyraźniej jednak dziewczyna nie poszła w kierunku solarium. A nawet jeśli, to po drodze zahaczyła o wolontariat.

Z czasem Monika Kotowska zaczęła przychodzić regularnie, wpadała też bez zapowiedzi, ot tak, żeby sprawdzić, czy wszystko jest w porządku. Tekla przyzwyczaiła się do niej i kiedy starła wyrzuty sumienia związane ze sztucznymi pazurami i solarium, zaczęły normalnie i swobodnie rozmawiać. O tamtych czasach, kiedy uczniowie czuli respekt przed kadrą pedagogiczną, kiedy bali się lekcji z surowym profesorem i tak zwanego dywanika u dyrektora. O tym, jak popalali po kryjomu, jak kombinowali z wagarami, jakie mieli metody na przełożenie klasówek. I o tym, jak to wygląda dzisiaj.

– Odeszłam, bo te zmiany mnie przerosły. Młodzież zdziczała, nałykała się chamstwa i przerażającej pewności siebie. Chce wszystko zdobyć gwałtem, szturmem, bez żadnej taktyki, żadnych starań. Szkoła stała się dla nich kupą łajna, w którą świadomie wdepnęli, ale którą też próbują za wszelką cenę z siebie zeskrobać i poszukać czegoś mniej śmierdzącego. Mają gdzieś zasady, o moralności nie wspominając. Dymem z papierosa dmuchają nam prosto w nos. W przenośni i dosłownie – Tekla westchnęła i pokręciła głową.

Monika słuchała w skupieniu, malując jednocześnie paznokcie swojej byłej nauczycielce. Tekla początkowo się przed tym wzbraniała, w końcu doszła do wniosku, że zadbane dłonie w niczym jej nie zaszkodzą. Bordowy odcień czerwieni z granatową kropelką pośrodku. Nawet ładne.

Zmiany w szkole zbiegły się wraz z nadejściem nowego stulecia. Dwudziesty pierwszy wiek przerósł jej najśmielsze oczekiwania. Szkoła zaczęła przypominać ogród zoologiczny pełen chichoczących hien, ospałych leniwców, puszących się pawi, ryczących lwów, hałaśliwych gęsi i skrzeczących małp. Dywanik u dyrektora dawno stracił na swojej sile, dzisiaj można było na niego splunąć i zagrozić psychicznym mobbingiem, który to termin młodzież dość chętnie wykorzystywała i zasłaniała nim swoje chamstwo. Pedagog przestał być nietykalny, stał się raczej laleczką z materiału, w którą wtykano szpilki, opluwano, wykręcano ręce i której kneblowano usta. Nawet pokój nauczycielski przestał być już schronieniem, teraz każdy uczeń mógł tu wejść bez pukania i przerwać rozmowę. Tekla nie znosiła tego miejsca, ale ponieważ alternatywą był rozwrzeszczany dziedziniec, koniec końców wracała do dziupli przeżartej smrodem starych swetrów starej kadry i przepoconych trykotów młodej.

Właśnie. Młoda kadra.

Po roku 2001 do ich szkoły napłynęło kilka nowych okazów, z tym charakterystycznym odęciem na ustach i pogardą wobec wszystkich, którzy przekroczyli czterdziestkę. Tekla była dla nich dinozaurzycą. Nawet nie próbowali nawiązywać z nią bliższego kontaktu, który wykraczałby poza to, co konieczne.

– Zrobić pani kawy? – Takie pytanie nigdy nie padło, ani żadne inne zagajenie z serii nadprogramowych.

– Maturalna B nie powinna mieć studniówki – ośmielił się powiedzieć kiedyś profesor Warzecha, wiekowy już geograf (dobiegał sześćdziesiątki). – Ta klasa jest przerażająco rozwydrzona i nie ma pojęcia, gdzie leży Gibraltar.

Młodsza kadra spojrzała po sobie bez zrozumienia. Tekla była gotowa przysiąc, że też tego nie wiedzieli.

– E tam, po prostu są młodzi. – Tak zwykle rozpoczynał się pokoleniowy dialog, tym razem prowadzony przez młodziutką polonistkę, którą bardziej fascynowały rymy hip-hopu niż trzynastozgłoskowiec.

Geograf aż się zatrząsł pod dawno już niemodną dwurzędową marynarką z poliestru.

– To nie tłumaczy buczenia na lekcjach ani tym bardziej swobodnych i kwiecistych rozmów o seksie. – Ściszył nieco głos, bo seks jako taki zawsze go krępował.

– Oni są po prostu uzdolnieni oralnie – zaśmiała się polonistka, a geograf zrozumiał, że jego miejsce jest w Biskupinie. Usiadł przy stole i zamarł niczym skamielina.

Tekla czuła się obco. Jeszcze kilkanaście lat temu uczniowie byli inni. Owszem, nigdy szczególnie nie przepadała za młodzieżą, ale tamci mieli w sobie tę odrobinę pokory, która kazała im okazywać szacunek starszym, mówić „dzień dobry” i „przepraszam”, a czasem nawet przepuszczać w drzwiach. Obecna młodzież wszystko miała w dupie. Łącznie z samą sobą.

Piętnastego stycznia tego roku Tekla szła w kierunku sali numer sto siedem z dziennikiem pod pachą i opracowaniem psychobiologicznego temperamentu Mickiewicza. „Mickiewicz był człowiekiem utkanym z różnych emocji – pisała w swoich notatkach – zgłębiał istotę bytu, był uczuciowy, nadwrażliwy, miał też problemy z przystosowaniem się. Uciekał od rzeczywistości, szukał pocieszenia w samotności. Chciał być niezależny, wolny”. Czy kogoś to w ogóle zainteresuje?

Nagle poczuła w przedramieniu ostry ból wywołany zderzeniem się z jakimś licealistą, który spojrzał na nią z pogardą (nie rzucił nawet „sorry”) i spytał: „Jak leziesz”? A potem pobiegł dalej, nonszalancki, wielki, z szerokimi spodniami i brudem za paznokciami. Trzy dni później złożyła wymówienie i przeszła spokojnym krokiem na wcześniejszą emeryturę.

Po tygodniu nie mogła już chodzić.

.

.

.

…(fragment)…

Całość dostępna w wersji pełnej

Spis treści

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Dedykacja

Rozdział 1 - Nowa praca

Rozdział 2 - Tekla

Rozdział 3 - Dwie koperty

Rozdział 4 - Spotkanie

Rozdział 5 - Pisarz

Rozdział 6 - Gaspar

Rozdział 7 - Nietoperz w staniku

Rozdział 8 - Sąsiad

Rozdział 9 - Przed wschodem słońca

Rozdział 10 - Skarpetki

Rozdział 11 - Pocztówka dźwiękowa

Rozdział 12 - Listy

Rozdział 13 - Rachunek prawdopodobieństwa

Rozdział 14 - Dwa place

Rozdział 15 - Dwie równoległe linie

Rozdział 16 - Poczta Główna

Rozdział 17 - 29 lipca 1976 roku

Rozdział 18 - Zjadliwy dziad

Rozdział 19 - Wspomnienia

Rozdział 20 - Gabinet

Rozdział 21 - Piernik na spirytusie

Rozdział 22 - Chłopiec i bursztynowa łza

Rozdział 23 - Grzane wino

Rozdział 24 - Efekt motyla

Rozdział 25 - Trzy dni do Wigilii

Rozdział 26 - Monika

Rozdział 27 - Dzień przed Wigilią

Rozdział 28 - Wigilia

Rozdział 29 - Mila

Od autorki