Autor: Magdalena Majcher

Redakcja: Magdalena Binkowska

Korekta: Zuzanna Wierus, Katarzyna Zioła-Zemczak

Projekt graficzny okładki: Katarzyna Borkowska

Skład: Izabela Kruźlak

Zdjęcia na okładce: GettyImages/Stefano Oppo, Weronika Smieszek (zdjęcie Autorki)

Redaktor prowadząca: Agnieszka Górecka

Redaktor naczelna: Agnieszka Hetnał

© Copyright by Magdalena Majcher

© Copyright for this edition by Wydawnictwo Pascal

Ta książka jest fikcją literacką. Jakiekolwiek podobieństwo do rzeczywistych osób, żywych lub zmarłych, autentycznych miejsc, wydarzeń lub zjawisk jest czysto przypadkowe. Bohaterowie i wydarzenia opisane w tej książce są tworem wyobraźni autorki bądź zostały znacząco przetworzone pod kątem wykorzystania w powieści.

Wszelkie prawa zastrzeżone. Żadna część tej książki nie może być powielana lub przekazywana w jakiejkolwiek formie bez pisemnej zgody wydawcy, za wyjątkiem recenzentów, którzy mogą przytoczyć krótkie fragmenty tekstu.

Bielsko-Biała 2019

Wydawnictwo Pascal sp. z o.o.

ul. Zapora 25

43-382 Bielsko-Biała

tel. 338282828, fax 338282829

pascal@pascal.pl

www.pascal.pl

ISBN 978-83-8103-478-4

Przygotowanie eBooka: Jarosław Jabłoński

Dwóm Joannom – Szarańskiej i Sykat.

Dobrze, że jesteście.

Karolina szczelniej otuliła się płaszczem, próbując ochronić Zosię przed przeszywającym chłodnym wiatrem. Malutka spała smacznie w chuście, przytulając się do maminej piersi. Matka poprawiła jej bawełnianą czapkę, nasuwając ją na uszy. Wydawało się jej, że jest odporna na wszystkie dobre rady dotyczące ubierania dziecka i obowiązku noszenia przez nie czapki przez trzysta sześćdziesiąt pięć dni w roku, ale tego dnia nawet ona sama uznała nakrycie głowy za obowiązkowe. Wolała odpowiednio zabezpieczyć Zosię przed chłodem, jaki przyszedł po obiecujących pierwszych dniach maja.

Monika uparła się, że inny termin jej nie odpowiada, więc Karolina, chcąc nie chcąc, z naciskiem na „nie chcąc”, po odstawieniu Szymka do przedszkola włożyła małą do chusty, narzuciła na siebie specjalny płaszcz dla dwojga, który doskonale sprawdził się jeszcze w okresie ciąży, i wyszła z domu, stawiając czoła wiatrowi, który uparł się, by porwać je obie z Zosią i porzucić gdzieś na Załężu.

Monika tymczasem nic sobie nie robiła z porywów wiatru i kropli nieprzyjemnego deszczu, które spadały na jej starannie ułożoną fryzurę. Tej kobiety nic nie było w stanie powstrzymać, a wichura czy majowa ulewa nie robiły na niej większego wrażenia. Kiedy Karolina zadzwoniła rano, aby odwołać spotkanie, Monika głośno wciągnęła powietrze i wysyczała do słuchawki:

– Współczesne kobiety nieustannie mnie zadziwiają, ale ty, moja droga, plasujesz się w ścisłej czołówce osób, które potrafią mnie jeszcze zaskoczyć. Mój Boże, jesteś tak niezaradna życiowo… Kochana, mój biznes nie poczeka na lepszą pogodę! – Energicznie wstała ze skórzanej kanapy, na której leżała, kiedy zadzwonił telefon. – Przypominam ci, że za miesiąc mam wyznaczony termin cesarki i chciałabym zamknąć tę sprawę przed rozwiązaniem. Oczywiście mogłabym powierzyć opiekę nad dzieckiem niani i osobiście dopilnować ekipy remontowej, ale po porodzie planuję udać się na zasłużone dwa tygodnie urlopu!

– Rzeczywiście, twojemu synkowi w zupełności wystarczą dwa tygodnie sam na sam z mamą – rzuciła kąśliwie Karolina.

Monika udała, że nie słyszy komentarza koleżanki, tak jak przed chwilą Karolina zignorowała jawną aluzję do jej braku zaradności.

Były prawdopodobnie najdziwniejszą parą przyjaciółek, jaka stąpała po ziemskim padole. Poznały się w dzieciństwie: wychowywały się na jednym osiedlu w Bogucicach. Karolina zawsze obrywała od dzieciaków, a starsza o dwa lata koleżanka stawała za nią murem, dzięki czemu dziewczynce czasem udawało się uniknąć kłopotów, będących codziennością najmłodszych mieszkańców katowickiego blokowiska. Były swoimi przeciwieństwami, a mimo to odnalazły wspólny język.

Ich życie potoczyło się zgoła odmiennie. Karolina od kilku lat była szczęśliwą mężatką i spełnioną mamą pięcioletniego Szymona, a od trzech miesięcy również malutkiej Zosi. Skończyła kulturoznawstwo i, co Monika trafnie przewidziała, jeszcze zanim przyjaciółka przeszła przez cały etap rekrutacji na studia, po uzyskaniu dyplomu nie znalazła pracy w zawodzie. Imała się różnych zajęć, aż w końcu na dłużej zaczepiła się w banku, gdzie doradzała klientom. Kiedy zaszła w ciążę i urodziła Szymka, a kilka lat później Zosię, zrezygnowała z pracy, całkowicie poświęcając się wychowaniu dzieci.

Monika natomiast nie wyobrażała sobie życia bez pracy. Nie rozumiała, jak Karolina mogła dobrowolnie stać się kurą domową. Ona sama zawsze stawiała karierę na pierwszym miejscu i nawet teraz, na przełomie ósmego i dziewiątego miesiąca ciąży, biegała po mieście, aby załatwić wszystkie sprawy związane z kolejnym projektem. Uznała, że skoro już ma zostać mamą, to wykorzysta swoją nową rolę do rozkręcenia biznesu. Będąc w ciąży, zorientowała się, że w Katowicach brakuje miejsca dla matek z małymi dziećmi, w czym od razu zwietrzyła interes. Wnioskując po liczbie kobiet spacerujących z wózkami dziecięcymi oraz dumnie prezentujących światu zaokrąglone brzuchy na ulicach i w parkach, ten pomysł mógł wypalić. Wprawdzie w okresie letnim matki mogły spotykać się choćby w Dolinie Trzech Stawów czy w pobliskim parku Śląskim, ale przecież w mroźne czy deszczowe dni nie wychodziły na spacer z dzieckiem i z pewnością dopadała je nuda. Otwarcie kawiarni z klubem dla młodych mam wydawało się Monice doskonałym pomysłem. Nie miała wielkiego doświadczenia w kwestiach związanych z dziećmi, w końcu sama dopiero miała zostać matką, więc złożyła Karolinie propozycję nie do odrzucenia. Zresztą maksymalnie za dwa miesiące zamierzała wrócić do pracy w agencji ubezpieczeniowej, którą budowała z takim mozołem i nie zamierzała jej zostawić w rękach tych nieudaczników, swoich pracowników. Karolina wprawdzie nie miała smykałki do interesów, jednak co mogłaby zepsuć w kawiarni dla matek z dziećmi? Sama wybrała już przecież lokal, znalazła ekipę remontową i uruchomiła kontakty. Przed otwarciem zamierzała zwrócić się do lokalnych mediów, wydrukować ulotki i zatrudnić jakiegoś nastolatka, który będzie spacerował po Stawowej i wciskał ludziom broszury.

Oczywiście sama będzie regularnie doglądać biznesu. Karolina miała tylko pilnować, żeby nikt jej nie okradał i nie robił burd w lokalu. Co prawda, kawiarnia dla młodych mam wydawała się bezpiecznym interesem, a i klientela raczej nie powinna przysparzać problemów, ale przezorny zawsze ubezpieczony. Kto wie, jakie indywidua zdecydowały się na potomka po wejściu w życie programu pięćset plus? Monika raczej nie przewidywała, aby przedstawiciele mocno dysfunkcyjnych rodzin pojawili się w jej kawiarni, jednak wolała się zabezpieczyć i mieć na miejscu osobę, której ufała. Postanowiła upiec dwie pieczenie na jednym ogniu i połączyć przyjemne z pożytecznym. Nie wierzyła zapewnieniom Karoliny, że jest szczęśliwa i spełniona bez pracy, bo może obserwować, jak dorastają jej dzieci. Przecież jej starszy syn zachowywał się tak głośno, że umarłego by obudził! Można było przy nim zwariować! A Zosia… No cóż, Zosia zdaniem ciotki Moniki potrzebowała twardej ręki i nieco więcej dyscypliny. Na nic zdały się protesty Karoliny, oburzonej sugestią przyjaciółki, że to się naprawdę przyda ledwie trzymiesięcznej dziewczynce.

– Ona przede wszystkim potrzebuje bliskości i czułości! – twierdziła Karolina, z czym Monika nie potrafiła, a może nie chciała się zgodzić. Miała zupełnie odmienne poglądy na wychowywanie dzieci. Wierzyła, że nie można pozwolić tak małemu dziecku na zbyt wiele, bo potem może być już za późno na wprowadzenie dyscypliny.

Karolina przyspieszyła kroku, próbując zrównać się z Moniką, która mimo zaawansowanej ciąży poruszała się zgrabnie i szybko, nie tracąc nic z dawnej żywotności. Lokal, który wynajęła na próbny rok, znajdował się w ścisłym centrum Katowic, przy ulicy 3 Maja. Korzystna lokalizacja była zdaniem Moniki niezbędna, aby miejsce miało szansę zaistnieć na stałe na mapie miasta. Karolinie nie pozostawało nic innego, jak się z tym zgodzić, w końcu sama nie miała pojęcia o prowadzeniu biznesu. Nigdy nie powiedziałaby tego głośno, ale po cichu podziwiała Monikę. Nie, nie za jej dziwne poglądy w kwestii wychowania dzieci i stanowczy upór, który w dużej mierze przyczynił się do jej samotnego macierzyństwa. Dla Karoli najważniejsza była rodzina i nie wyobrażała sobie życia bez najbliższych, a tymczasem Monika matką została jakby z przypadku, chociaż sama twierdziła, że była to świadomie podjęta decyzja… Przyjaciółka znała ją od najmłodszych lat i obserwowała jej drogę na szczyt. Monika Niewierska twardo stąpała po ziemi i dążyła do jasno sprecyzowanych celów. Sypała pomysłami jak z rękawa, była kobietą przedsiębiorczą i zaradną. Dla Karoliny godzenie pracy z wychowaniem dzieci było swoistym konfliktem interesów. Oczywiście, czuła się szczęśliwa i uważała, iż podjęła słuszną decyzję, lecz czasem z podziwem obserwowała koleżankę, która z łatwością zjednywała sobie ludzi, a każde jej przedsięwzięcie zamieniało się w sukces. Monika od wielu lat była związana z branżą finansową; przez jakiś czas pracowała na stanowisku dyrektora banku, a miała wtedy ledwie dwadzieścia sześć lat. Szybko jednak uznała, że to nie dla niej. Chociaż pensja była wysoka, to jednak system prowizyjny wydawał się o wiele bardziej atrakcyjny, dlatego podjęła decyzję o rozpoczęciu współpracy z uznaną firmą ubezpieczeniową i otworzyła własną agencję. Teraz zarządzała ponad trzydziestoma pracownikami w kilku punktach rozsianych po Śląsku i Zagłębiu – Karolina straciła już rachubę. Kiedy okazało się, że Monika zostanie mamą, nie zwolniła tempa, tylko postanowiła wykorzystać nowe doświadczenie. Początkowo myślała o sklepie z odzieżą niemowlęcą, lecz szybko uznała, że polscy producenci szyją koszmarnie brzydkie ubranka, a że mocno wspierała rodzimą gospodarkę, zrezygnowała z pomysłu sprowadzania markowych produktów z zagranicy. Błyskawicznie jednak wpadła na kolejny pomysł, który niezwłocznie zaczęła wprowadzać w życie.

– Monika, poczekaj! – rzuciła Karolina. – Nie biegnij tak, nie nadążam za tobą.

– Przecież mówiłaś, że dziecko w chuście nie waży więcej niż ciążowy brzuch – przypomniała jej złośliwie przyjaciółka.

– Wiesz, że ja nawet bez brzucha i bez Zosi w chuście nie mam tyle energii co ty w dziewiątym miesiącu ciąży.

– Jak chciałam ci dać namiary na mojego trenera personalnego, to odmówiłaś.

– Nie potrzebuję żadnego trenera personalnego.

– To nie marudź i przyspiesz. Zaraz będziemy na miejscu.

Karolina uważała, że w przypadku jej przyjaciółki doskonale sprawdza się stwierdzenie „rudy to nie kolor, rudy to charakter”. Monika była stałą bywalczynią gabinetów kosmetycznych, wizażu, stylizacji i medycyny estetycznej, ale nigdy nie odwiedziła fryzjera w celu innym niż podcięcie grzywki czy końcówek. Nie farbowała swoich rudych loków. Była z nich zadowolona i uważała je za swój największy atut.

Karola nie dostrzegła spod wielkiego kaptura, że przyjaciółka się zatrzymała, i wpadła na nią z impetem, na co Zosia zareagowała głośnym płaczem. Monika odruchowo skrzywiła się i z niezadowoleniem pokręciła głową.

– Biedne dziecko. Nie mogłabyś czasem powozić jej w wózku jak cywilizowani ludzie? Przecież jej jest tam niewygodnie!

– A myślisz, że twojemu dziecku w brzuchu też jest niewygodnie? Zosia jest zachwycona, kiedy noszę ją w chuście, bo w taki sposób stwarzam jej warunki, które zna z życia płodowego! – Aż zachlupało jej w bucie, kiedy weszła w ogromną kałużę, temat rozmowy był dla niej jednak na tyle ważny, że zignorowała mokrą skarpetkę. – Czuje się bezpiecznie, jak wtedy, kiedy nosiłam ją pod sercem.

– Przypominam ci, że ona zdążyła przetransportować się na ten świat jakieś trzy miesiące temu, więc może pora przyzwyczajać ją do rzeczywistości.

Karolina aż się zaczerwieniła ze złości.

– Bzdura! Główną dewizą rodziców wychowujących dzieci w duchu rodzicielstwa bliskości jest myśl: „Przywiąż mnie mocno, abym jutro mógł latać wysoko”* – wyrecytowała z pamięci. – Tylko dziecko, które w pierwszych latach życia dostanie mnóstwo czułości, może stać się szczęśliwym dorosłym i…

* Ingrid van den Peereboom, propagatorka idei rodzicielstwa bliskości.

– A w międzyczasie matka padnie z wyczerpania po nieprzespanych nocach, podczas których przystawia dziecko do piersi co kwadrans, i skończy z potężnym urazem kręgosłupa, bo przecież wózek to dzieło szatana – rzuciła ironicznie Monika. – Znasz takie pojęcie jak złoty środek?

– I kto to mówi! – oburzyła się Karolina. – To ty zamierzasz oddać dziecko pod opiekę obcej osoby, kiedy tylko lekarze wyciągną ci je z brzucha!

Obserwator z zewnątrz z pewnością pokręciłby ze zdumieniem głową, gdyby przysłuchał się rozmowie tych dwóch kobiet. Logiczne, że skoro tak bardzo różnią się od siebie, a ich spotkania polegają głównie na wymianie złośliwości, powinny zaniechać kontaktów. Tymczasem Monika i Karolina toczyły ze sobą zimną wojnę, w której świadomie lub nie brały udział niemal wszystkie kobiety tego świata, próbując raz na zawsze rozstrzygnąć, która z nich jest lepszą matką. Matka butelkowa czy matka karmiąca? Mama wychowująca swoje dzieci w duchu rodzicielstwa bliskości czy zwolenniczka twardej dyscypliny? Matka pozwalająca swoim pociechom raz na jakiś czas zjeść cheeseburgera z frytkami w McDonaldzie czy matka starannie eliminująca z diety dziecka gluten, cukier i inne świństwa? A może ta, która całe swoje życie podporządkowała wychowaniu dzieci? Nie? W takim razie możliwe, że lepszą matką była ta wyznająca dewizę, że szczęśliwa matka to szczęśliwe dziecko i zostawiająca latorośl kilka razy w tygodniu pod opieką babci lub niani. Matki ubierające swoje dzieciaki w sieciówkach toczyły boje z mamami robiącymi zakupy w lumpeksach, a kobiety po porodach siłami natury z wyższością patrzyły na te po cesarskim cięciu.

Chociaż trudno było w to uwierzyć, Karolina i Monika kiedyś nie wymieniały się złośliwościami na każdym spotkaniu. Owszem, miały odmienne charaktery, różne poglądy i zupełnie inny status życiowy, jednak potrafiły przejść ponad tymi podziałami do porządku dziennego. Z chwilą gdy Monika zaszła w ciążę i zaczęła wymieniać się opiniami z już doświadczoną Karoliną, zaczął się zupełnie nowy etap ich znajomości. Stanęły po przeciwnych stronach barykady – klasyczny obraz Matki Polki kontra kobieta sukcesu, która zrealizowała projekt „dziecko” z mężczyzną, którego najprościej można było sklasyfikować, używając terminu NN. Monika oczywiście znała tożsamość ojca swojego nienarodzonego potomka, jednak za nic w świecie nie zamierzała podzielić się tą informacją ani z przyjaciółką, ani z nikim innym. Ucinała dyskusję, mówiąc, że to jej dziecko; czasem ewentualnie dorzucała kilka słów o banku spermy i zapłodnieniu pozaustrojowym, którego była zwolenniczką. Karolina nawet przez chwilę nie uwierzyła w te bzdury na temat in vitro, co nie zmieniało faktu, że nazwisko szczęśliwego tatusia pozostawało tajemnicą. I to bynajmniej nie tajemnicą poliszynela.

Dlaczego więc, mimo wielu stoczonych w tej zimnej wojnie bitew, Karolina i Monika z taką radością szły na każde kolejne spotkanie? Dobre pytanie. Należałoby je zadać niemal wszystkim kobietom świata biorącym udział w tej jakże zaciętej walce o tytuł najlepszej matki.

– To tutaj. – Karolina podążyła wzrokiem za palcem Moniki, który wskazywał właśnie przeszkloną witrynę nieciekawego na pierwszy rzut oka, bo przecież jeszcze niezagospodarowanego, lokalu.

Dumna właścicielka przybytku sprawnym ruchem wyjęła z torebki klucze, którymi otworzyła zamki. Karolina szybko wbiegła do środka, wdzięczna, że w końcu ma dach nad głową, pod którym może się schronić z Zosią wyrażającą coraz większe niezadowolenie panującą na zewnątrz aurą. Tymczasem Monika czuła się już na tyle dobrze w roli gospodyni, że z zapałem zaczęła oprowadzać przyjaciółkę po lokalu.

– Tutaj będzie kącik dla większych dzieciaków. Wiesz, stolik, kredki, może jakaś mała zjeżdżalnia… – wyliczała. – Byłam kilka dni temu w Ikei i widziałam takie fajne drewniane zabawki, myślę, że się sprawdzą. Mam nadzieję, że są wytrzymałe i te małe paskudy ich od razu nie zepsują… A tutaj, o, zamierzam urządzić kącik dla maluchów. Jakiś domek, basen z kulkami. Co o tym myślisz?

– Świetnie – odparła po dłuższej chwili Karolina, kiedy zorientowała się, że poza Zosią jest jedyną osobą w pomieszczeniu, więc Monika z pewnością mówi do niej. Niestety, malutka była mocno niezadowolona, mimo że cała uwaga jej mamy skupiła się na próbach utulenia dziecka do snu. Głaskała je po główce, delikatnie kołysała z nadzieją, że córka zaśnie w chuście, podczas gdy Zosia coraz głośniej wyrażała dezaprobatę i brak zrozumienia dla jej starań.

– Czy ty mnie w ogóle słuchasz? – zirytowała się w końcu Monika.

– Oczywiście, słucham cię, tylko… Chyba muszę podać Zosi pierś. Jest niespokojna.

Monika oparła ręce na biodrach i spojrzała na Karolinę z lekkim rozbawieniem.

– Przecież mówiłaś, że jadła przed wyjściem z domu!

– No tak, ale najwidoczniej musi się wyciszyć. Wciąż ma dużą potrzebę ssania.

– Więc daj jej smoczek! – Monika przewróciła oczami.

– Dobrze wiesz, że Zosia nie ssie smoczka.

– I widać efekty. – Monika z niezadowoleniem pokręciła głową, podczas gdy Karolina zaczęła się rozglądać za miejscem, w którym mogłaby nakarmić córkę.

– Czy są tu jakieś krzesła? – spytała, cała spocona po nieudanych próbach uśpienia dziecka.

– Coś powinno się znaleźć na zapleczu.

Po chwili Monika wróciła z rozkładanym krzesłem, na którym z nieukrywaną ulgą usiadła Karola, kiedy już wydostała Zosię spod szczelnie otulającego ich ciała materiału. Malutka z zapałem chwyciła pierś matki i ochoczo zaczęła ją ssać. Monika starała się patrzeć w innym kierunku, jednak co jakiś czas widok przyjaciółki karmiącej dziecko przykuwał jej wzrok.

– Ty nie zamierzasz karmić, prawda? – Karolina podchwyciła jej spojrzenie, na co przyjaciółka wzruszyła ramionami.

– Nie zależy mi na tym – rzuciła, ucinając temat.

Po chwili Zosia była już najedzona i szczęśliwa. Zasnęła natychmiast, kiedy mama zawinęła ją z powrotem w niemal pięciometrowy kawał materiału, dzięki czemu Monika mogła powrócić do przerwanego wątku.

– Więc co myślisz o urządzeniu dwóch miejsc do zabawy: dla młodszych i starszych dzieci?

– To świetny pomysł. Siedmio- czy ośmiolatki z pewnością nie marzą o zabawie z maluchami przechodzącymi właśnie bunt dwulatka – pochwaliła ją Karolina.

– Tutaj będzie bar. – Monika kontynuowała oprowadzanie po lokalu. – Na początek będziemy serwować standardowo kawę, herbatę, gorącą czekoladę, zimne napoje, a naszym atutem będą świeże babeczki. Z czasem może zatrudnię kogoś, by piekł je na miejscu, ale na razie muszę ograniczyć koszty i zobaczyć, jak knajpka będzie w ogóle funkcjonować. – Przechadzając się po lokalu, złapała spojrzenie przyjaciółki. – Nie patrz tak, nie posadzę cię w kuchni i nie każę ci piec babeczek… Mam kontakt do zaufanej starszej pani, która jest mistrzynią wypieków i dorabia sobie do emerytury. Codziennie przed otwarciem będę do niej zaglądać i odbierać od niej porcję. Mieszka przy Warszawskiej, więc logistycznie to nie powinno być skomplikowane – wyjaśniła, mając na myśli ulicę będącą przedłużeniem 3 Maja z drugiej strony Rynku.

– Jestem pod wrażeniem – przyznała Karolina. – Widzę, że wszystko przemyślałaś.

– No właśnie, niestety, nie… Wiesz, że lubię mieć wszystko zaplanowane. Jutro wchodzi ekipa remontowa, w poniedziałek jestem umówiona na odbiór ulotek. Zaakceptowałam już wstępny projekt, prezentują się całkiem nieźle – oznajmiła z dumą Monika, przechadzając się po niezagospodarowanym jeszcze pomieszczeniu. – Lokal nie jest duży, więc fachowcy zapewnili mnie, że uwiną się z remontem w dwa tygodnie. Zresztą niewiele jest tutaj do roboty. Muszą obniżyć sufit, położyć gładzie, pomalować ściany, no i zrobić coś z tą przeklętą podłogą. W łazience położymy kafelki, ale tu chyba zdecyduję się na panele. – Zatrzymała się na chwilę, żeby upewnić się, że przyjaciółka nie przestała jej słuchać. – No, nieważne! Od tego jest ekipa remontowa. Strategię marketingową mam opracowaną, jestem po wstępnej rozmowie z dziewczyną, która ma stanąć za ladą. Nie będziesz musiała oczywiście tutaj siedzieć od dziesiątej do osiemnastej. Chodzi o to, byś wpadała tu codziennie na jakiś czas, zajęła klientki rozmową, sama rozumiesz. Trzeba stworzyć miłą atmosferę, a do tego się akurat idealnie nadajesz. – Karolina już miała na końcu języka pytania, do czego w takim razie się nie nadaje, jednak powstrzymała się, pozwalając Monice kontynuować. – No, i co dwa tygodnie będziemy urządzać zloty…

– Jakie zloty?

– Zloty nawiedzonych mamusiek – westchnęła teatralnie Monika. – A tak całkiem serio, mam w planach organizować tu co dwa tygodnie cykliczne imprezy, na których ktoś – mam tutaj na myśli animatora – zajmie dzieciaki czymś konstruktywnym, podczas gdy ich matki będą mogły chwilę odetchnąć i porozmawiać z kimś, kto ma więcej niż pięć lat i jego największym marzeniem nie jest nowa Barbie pod choinką.

– Kapitalny pomysł! – Karolinie naprawdę spodobała się przedstawiona przez Monikę wizja. W końcu sama czasem potrzebowała chwili oddechu i rozmowy z kimś dorosłym.

– A ty będziesz odpowiedzialna za marketing szeptany – ciągnęła Monika. – Jesteś komunikatywna i pomijając te twoje dziwactwa, znasz się na ludziach, a w szczególności na matkach, co czyni cię najlepszą kandydatką. Każdej klientce musisz obowiązkowo wspomnieć o organizowanych w knajpie spotkaniach. To będzie swego rodzaju klubik dla młodych mam. – Zmarszczyła zabawnie nos. – Sama rozumiesz, słodkim, rozmarzonym głosem będziesz opowiadać o cudownej atmosferze panującej na spotkaniach, sympatycznych matkach, które przychodzą na te imprezki i wspaniałej zabawie, jaka czeka dzieciaki… Ja w ciągu najbliższych dni szczegółowo dopracuję plan pierwszego spotkania połączonego z otwarciem lokalu. Póki co liczę na twoje kontakty w przedszkolu i na placu zabaw. Mam nadzieję, że wspomnisz znajomym matkom o miejscu, które się właśnie otwiera?

– Już podzieliłam się tą informacją z kilkoma znajomymi – przyznała Karolina.

– Świetnie! A więc chyba wszystko wyjaśniłyśmy. – Monika klasnęła w dłonie i odruchowo spojrzała na Zosię, ale ta nawet się nie wzdrygnęła.

– A co z nazwą? – spytała Karolina, czule głaszcząc córkę po główce.

– No i właśnie to jest ten problem, o którym wspomniałam – przyznała z żalem Monika. – Muszę jak najszybciej, najlepiej jeszcze dzisiaj, wymyślić coś intrygującego, bo powinnam zadzwonić do drukarni. Wciąż czekają, aż zaakceptuję ostateczną wersję broszury, a do tego potrzebuję nazwy. Dodam – chwytliwej.

Karolina wydęła zabawnie usta, jak zawsze, kiedy się nad czymś zastanawiała.

– Masz jakieś pomysły?

– Owszem, mam, ale… – zawahała się Monika. – Sama nie wiem, czy to ma sens.

– No, powiedz! – zachęciła ją przyjaciółka.

– Nazwa musi nawiązywać do profilu działalności, pasować do gości i klimatu kawiarni. – Monika wsunęła niesforny kosmyk włosów za ucho. – Pomyślałam, że skoro ma być to knajpa dla młodych kobiet z dziećmi, a gościć ich będzie inna matka, a właściwie dwie, bo przecież ty też będziesz tu poniekąd gospodynią…

– Ale tylko poniekąd – wtrąciła Karolina.

– Daj już spokój z tymi formalnościami! – zbeształa ją zdegustowana Monika. – Wracając do poprzedniego wątku, wymyśliłam sobie, że nazwę knajpę Nie Ma jak u Mamy, ale sama nie wiem, czy to dobry pomysł.

Zapadła cisza. Przyjaciółka przez moment analizowała w głowie koncept Moniki, która wpatrywała się w nią z wyczekiwaniem.

– Genialny pomysł! – podekscytowała się Karolina.

Zosia poruszyła się w chuście, więc jej matka natychmiast zaczęła się przechadzać po lokalu.

– Naprawdę? Szczerze mówiąc, nie jestem do końca przekonana, ale z drugiej strony, ludzie lgną do miejsc, które budzą w nich ciepłe skojarzenia… – Monika wydęła usta.

Karolina z zazdrością spojrzała na klasyczną małą czarną, którą miała na sobie przyjaciółka. Wyglądała w niej dobrze nawet w ósmym miesiącu ciąży! W ogóle nie przytyła, tylko brzuch jej się zaokrąglił. Jak to możliwe?

– Właśnie. Myślę, że już nie musisz się zastanawiać, bo masz idealną nazwę dla swojego lokalu – powiedziała, zmuszając się, aby nie patrzeć z zazdrością na kształtną pupę i zgrabne nogi koleżanki.

– Naszego lokalu! – poprawiła ją Monika.

– Jaki on mój? – Karolina machnęła ręką. – Nieważne, myślę, że możesz zadzwonić do drukarni i zatwierdzić projekt.

– Nie chcesz go zobaczyć? – zdziwiła się Monika.

– Ufam twojemu poczuciu estetyki.

Rzeczywiście, wszystko, czego chwyciła się Monika Niemirska, było po prostu… ładne. Ta kobieta miała gust i niesamowite wyczucie stylu. Bezbłędnie dobierała stroje i dodatki; zawsze wyglądała, jakby wróciła właśnie z realizowanej dla czołowego magazynu modowego sesji zdjęciowej, a jej mieszkanie zachwycało gości. Również w pracy uchodziła za estetkę, a umiejętnościami w zakresie reklamy i marketingu zawstydziłaby niejednego PR-owca. Karolina była przekonana, że zaprojektowane na jej zamówienie materiały promocyjne będą przykuwać uwagę i przyciągną do kawiarni wiele klientek.

Zosia zaczęła się wiercić w chuście, co jej mama uznała za sygnał do odwrotu. Nie chciała po raz kolejny przekonywać się, jak głośna potrafi być jej córka, kiedy jest wściekle głodna, a to zdarzało się średnio co godzinę. Karolina nie lubiła, kiedy mała wrzeszczała w miejscach publicznych. To ją stresowało i nie potrafiła pozbyć się wrażenia, że przypadkowi przechodnie mają ją za wyrodną matkę. Wiedziała, że Zosia nie jest jedynym dzieckiem, które płacze, bo niemowlęta w ten sposób sygnalizują swoje potrzeby, jednak kiedy tylko córka zaczynała wrzeszczeć na ulicy, w sklepie czy w parku, czuła na sobie wzrok obcych ludzi i wyobrażała sobie, że jest już w ich opinii potępiona. Co to za matka, która nie potrafi zapanować nad własnym dzieckiem?

Obejrzała już lokal i omówiła z Moniką szczegóły, uznała więc, że najlepiej będzie zakończyć spotkanie. Pożegnały się i umówiły na telefon. Karolina wyszła na ulicę i przyspieszyła kroku. Padał deszcz. Do domu miała spacerem kilka minut – Fabiańscy mieszkali całą rodziną w odnowionej kamienicy przy Zabrskiej – jednak tego dnia dystans kilkuset metrów wydawał jej się nie do pokonania. W ulewnym deszczu, przeklinając siebie, że nie wzięła parasolki, biegła z małą Zosią w chuście, starając się ignorować coraz większe niezadowolenie córki, której płaszcz zasłaniał całe pole widzenia.

Po kilku minutach, które zdawały się wiecznością, otworzyła drzwi do mieszkania i zrezygnowana wyjęła Zosię z chusty. Mała była coraz bardziej wściekła, a prawdziwy pokaz dała, gdy matka położyła ją na chwilę do leżaczka, aby zdjąć płaszcz. Uspokoiła się dopiero przy piersi.

Karolina uwielbiała karmić. Szymek, ku zgorszeniu Moniki, pił mamine mleko przez ponad dwa lata. Wprawdzie wówczas ciotka jeszcze niewiele wiedziała na tematy związane z macierzyństwem, które pozostawało poza sferą jej zainteresowań, jednak już wtedy uważała długie karmienie piersią za zboczenie. Karola wściekała się, kiedy Monika po raz kolejny pytała, kiedy w końcu skończy karmić i będzie mogła się napić wina do kolacji czy wyskoczyć wieczorem na drinka. Ona nie widziała w swoim postępowaniu niczego złego. Ba, była przekonana, że daje swojemu dziecku wszystko co najlepsze. A że Szymon długo ssał pierś? Widocznie tego potrzebował! Tym razem również szykowała się do długoterminowego karmienia. Nigdy nie miała żadnych problemów związanych z laktacją, to niby dlaczego miałaby z tego rezygnować? Bo Monika uważała, że to niewłaściwe? Bo innym się to nie podobało? Najważniejsze, że ona i jej dzieci byli szczęśliwi i zadowoleni.

Karolina z niechęcią przypominała sobie komentarze, z jakimi spotykała się, gdy karmiła Szymka. Najpierw wszyscy zainteresowani po zadaniu niedyskretnego pytania o sposób karmienia i uzyskaniu satysfakcjonującej odpowiedzi kiwali głowami i powtarzali, że to bardzo dobrze, że mleko mamy jest najzdrowsze. A potem nagle – Karola nawet nie zauważyła „momentu przejścia”, jak ironicznie nazywała w myślach chwilę, w której opinie na jej temat stały się negatywne – wszyscy ci, którzy jeszcze do niedawna głaskali ją po głowie, sprzymierzali się przeciwko niej, no bo jak to? „Jeszcze karmisz? Przecież to już wielki chłop! Zamierzasz tak do osiemnastki?” Brr! Karolina czasem miała wrażenie, że otaczają ją idioci. Ba, coraz rzadziej nie miała tego wrażenia. Dlaczego obcy roszczą sobie prawo do komentowania jej wyborów, życia czy sposobu karmienia dzieci? Nie chciała dopuścić do siebie myśli, że ona również czasem zbyt daleko posuwa się w swoich opiniach, kierując się przekonaniem o słuszności wyznawanych przez siebie ideałów. Cóż, może czasem rzeczywiście powinna się powstrzymać od uwag na temat planowanego cesarskiego cięcia Moniki czy zamiaru pozostawienia dwutygodniowego noworodka pod opieką niani, ale przecież chciała dobrze!

Tamtego dnia Wiktor wrócił do domu wcześniej niż zazwyczaj. Deszcz nadal nieprzyjemnie siąpił, dlatego Karolina przyjęła powrót męża z nieukrywaną radością.

Mieszkanie w centrum Katowic miało niekwestionowane plusy. Co prawda wszechobecne korki skutecznie utrudniały życie, a uliczny zgiełk odbierał całą przyjemność ze spacerów, o ile można tak nazwać przechadzki po gęsto zabudowanej dzielnicy, jednak Karola musiała przyznać, że wszędzie miała blisko, co znacznie ułatwiało życie kobiecie bez prawa jazdy.

O, to prawo jazdy, a raczej jego brak, było kolejnym powodem przytyków Moniki. Kto w dzisiejszych czasach nie ma prawa jazdy?!

Wracając jednak do mieszkania w centrum – Karolina cieszyła się z bliskości przedszkola, do którego wystarczyło przejść przez ulicę i minąć niedawno wybudowany Supersam (doprawdy, wspaniały pomysł, postawić trzecie wielkie centrum handlowe w promieniu trzech kilometrów). Nie miała również problemów ze zrobieniem szybkich zakupów, a spod dworca i z ulicy Piotra Skargi jeździły autobusy do wszystkich sąsiednich miast. Kiedy jednak pomyślała o małym domku gdzieś na wsi, bliskości natury, ciszy i spokoju, miała ochotę rzucić wszystko i wyprowadzić się daleko. Karolina była ekomamą, jak sama lubiła siebie nazywać: prała pieluchy wielorazowe w specjalnych orzechach, kąpała dzieci w wodzie z dodatkiem swojego mleka i karmiła rodzinę posiłkami przygotowanymi z produktów z upraw i hodowli naturalnych. Mieszkanie w samym centrum miasta trochę burzyło jej obraz świata, jednak uznała, że darowanemu koniowi się w zęby nie zagląda. Wszak swoje cztery kąty Fabiańscy odziedziczyli po zmarłej babci Wiktora.

Wcześniejszy powrót męża wybawił Karolinę od konieczności wyjścia z domu, bo chociaż mieszkanie na Zabrskiej od przedszkola dzieliła niewielka odległość, to pogoda w najmniejszym stopniu nie sprzyjała spacerom. Wiktor odebrał Szymona, a Karola zdążyła przygotować obiad z produktów zakupionych poprzedniego dnia w sklepie ekologicznym.

– I jak ten lokal? – zapytał żonę, kiedy już podziękował za pyszny posiłek i odniósł talerz do zlewu. Nie mieli w domu zmywarki, bo budowali w dzieciach świadomość otaczającego ich świata oraz uczyli je tego, że mogą wpływać na środowisko. Krócej: oszczędzali wodę. Prąd również. Nie wierzyli producentom sprzętu gospodarstwa domowego, którzy przekonywali o wyższości zmywarek nad myciem ręcznym. Ufali niezależnym obliczeniom, według których samodzielne zmywanie naczyń (rozsądne!) było bardziej ekonomiczne.

– Wiesz, na razie jest jeszcze przed remontem, więc trudno wyrokować, ale wygląda całkiem nieźle. Monika ma naprawdę świetny pomysł na ten biznes. – Twarz Karoliny pojaśniała. Najwyraźniej opowiadanie o otwierającej się kawiarni sprawiało jej przyjemność. – Zamierza co dwa tygodnie organizować spotkania mam. Dzieciaki będą się bawić pod opieką animatora, a matki będą mogły napić się dobrej kawy, porozmawiać…

– Rzeczywiście, brzmi nieźle. Z tego, co się orientuję, w Katowicach nie ma takiego miejsca – powiedział Wiktor, podchodząc do żony i obejmując ją w talii.

– Otóż to. I właśnie dlatego myślę, że to wypali. – Wycelowała palcem w pierś męża. – W okolicy mieszka mnóstwo matek z dziećmi, które nudzą się w domu w kiepską pogodę lub po prostu chcą wyjść do ludzi, a nie mają możliwości pozostawienia malucha pod czyjąś opieką. W knajpce Moniki połączą przyjemne z pożytecznym.

– A ty będziesz tam pracować w charakterze…

Karolina odsunęła się od męża. Niby Wiktor niczego wprost nie powiedział, ale wiedziała, że wolałby, aby została z dziećmi w domu jak najdłużej. I ona też tego chciała, ale… No właśnie. Ale. Czasem po prostu brakowało jej kontaktu z drugim człowiekiem. Człowiekiem, który nie rozwiązuje problemów, zabierając swoje zabawki z piaskownicy, i potrafi samodzielnie korzystać z łazienki.

– Hm, to nie będzie praca na pełen etat. – Od razu postanowiła się zabezpieczyć. – Nie rozmawiałyśmy dzisiaj na ten temat, ale poprzednio Monika zaproponowała mi całkiem niezłe wynagrodzenie. Wychodzi na to, że po prostu będę tam zaglądać od czasu do czasu, rozmawiać z innymi mamami i zachęcać je do udziału w spotkaniach klubu.

– Oho, czyli będziesz menedżerką! – podsumował Wiktor z uśmiechem.

– Chyba tak bym tego nie nazwała. – Karola aż się zarumieniła. – Nie mam kwalifikacji i…

– Jak to nie masz kwalifikacji? Przecież od kilku lat zarządzasz naszym domem, a to nie lada wyzwanie! – Mrugnął do niej porozumiewawczo.

Chciał dobrze, ale Karolina poczuła się, jakby dał jej prztyczka w nos. Zignorowała jednak to wrażenie i skupiła się na temacie rozmowy.

– Jest mi głupio. Nie powinnam przyjmować od Moniki żadnych pieniędzy, w końcu będę tam tylko zaglądać, do tego na podobnych zasadach jak pozostałe klientki…

Wiktor nie pozwolił jej dokończyć.

– Nie mów tak. Wiesz, jaka jest Monika – przede wszystkim uczciwa. Potrafi docenić zaangażowanie. Jeśli ona proponuje ci wysokie wynagrodzenie, twoja pomoc z pewnością jest dla niej nieoceniona – podsumował.

Karolina uśmiechnęła się nieśmiało. Wprawdzie stała z boku i obserwowała, jak Monika rozkręca swój biznes, nie uczestnicząc bezpośrednio w tym przedsięwzięciu – jeszcze! – ale czuła narastające podekscytowanie. W końcu kawiarnia Nie Ma jak u Mamy miała odmienić również jej nieco monotonną codzienność.

Uwagę Agnieszki przykuły kolorowe ulotki pozostawione przy przedszkolnych szafkach. Zatrzymała się, przez chwilę ignorując niewielką rączkę, której właścicielka uparcie próbowała wzbudzić zainteresowanie matki. „O, właśnie tego mi potrzeba” – pomyślała, starannie składając broszurę i wpychając ją do tylnej kieszeni jeansów. Uśmiechnęła się do córki i powróciła myślami do rzeczywistości. Zamieniła Matyldzie buty na przedszkolne kapcie, wycałowała małe czółko i obiecawszy, że babcia odbierze ją od razu po obiedzie, zaprowadziła dziewczynkę do sali, gdzie dołączyła do pozostałych czterolatków szykujących się do śniadania.

Agnieszka szybko wyszła na zewnątrz, gdzie czekała na nią matka. Każdego dnia towarzyszyła córce i wnuczce w drodze do przedszkola, a Aga nie miała tyle odwagi, aby zapytać, jaki Anna ma w tym cel. Owszem, cieszyła się z dobrych relacji, które łączyły ją z rodzicielką, chętnie spotykała się z mamą i często do siebie dzwoniły, jednak już od jakiegoś czasu uważała, że matka chyba nie ma co robić, przez co narzuca się córce i jej rodzinie. Cała ta sytuacja nie podobała się Darkowi, mężowi Agnieszki, który coraz głośniej wyrażał niezadowolenie ze zbyt częstych wizyt teściowej w ich domu, ale nigdy nie powiedziałby tego na głos w jej obecności, gdyż oboje z żoną pracowali, a Anna była im potrzebna. Aga zaczynała pracę o dziesiątej, kończyła późnym popołudniem, a właściwie już wczesnym wieczorem, a Darek często był zmuszony zostawać w warsztacie po godzinach. Kto miałby odebrać Matyldę z przedszkola, jeśli nie babcia? Ojciec Agnieszki nie żył od kilku lat, a jej mąż wychował się w domu dziecka, nie mieli więc kogo poprosić o pomoc. Zarobki nie pozwalały im na zatrudnienie kogoś do opieki. Żyli na dość przeciętnym poziomie, od pierwszego do pierwszego. Czasem byli w stanie odłożyć w miesiącu sto czy dwieście złotych, ale z reguły wszystkie pieniądze szły na bieżące wydatki.

– Na którą idziesz do pracy? – zapytała Anna, całkiem bez sensu, bo przecież Agnieszka każdego dnia zaczynała o tej samej godzinie.

– Na dziesiątą. Odbierzesz Matyldę po obiedzie?

– Oczywiście, że odbiorę, jak zawsze. Dziecko, wyglądasz na przemęczoną. – Anna bacznym wzrokiem śledziła twarz córki.

– Ech, mam już dość tej pracy – przyznała ze smutkiem Aga. – Sama wiesz, że nie ma mnie całymi dniami w domu. Kiedy wracam, jest już po osiemnastej. Zdążę tylko nastawić pranie i przygotować obiad na następny dzień, a później zostaje czas już tylko na to, aby wykąpać Matyldę i położyć ją spać. Gdyby nie wolne weekendy, w ogóle nie widywałabym swojego dziecka.

Otworzyła furtkę i przytrzymała matce drzwi.

– Ciężkie czasy – skwitowała Anna, wychodząc poza teren przedszkola. – Ale wiesz, że zawsze możecie na mnie liczyć.

– Wiem, mamo, i jesteśmy ci za to bardzo wdzięczni. Ja i Darek – zapewniła Agnieszka.

Anna uniosła brwi ze zdziwienia.

– Z tym, że Darek jest mi wdzięczny, mogłabym polemizować. Przecież widzę, że mnie nie lubi. Ale i tak się cieszę, że mogę pomóc mojemu jedynemu dziecku.

– Mamo, to nie tak – uspokoiła ją córka. – Oczywiście, że cię lubi, tylko… On również jest przemęczony. Spędza w pracy całe dnie, a szef nawet nie zająknie się o podwyżce. Gonimy za czymś niedoścignionym i w tym pędzie gubimy to, co najcenniejsze… Siebie. – Agnieszka się zamyśliła.

– Chcesz powiedzieć, że macie jakieś kłopoty? – zaniepokoiła się matka.

– Ależ skąd, wszystko w porządku. – Aga machnęła lekceważąco ręką. – Żałuję tylko, że mamy tak mało czasu dla siebie. No nic, będę musiała lecieć. Wybacz, że cię nie odprowadzę, ale muszę dzisiaj być w sklepie wcześniej. Przyjmujemy nową dostawę, a jestem sama, bo Marta zachorowała.

– W porządku, leć, miłej pracy!

Tego dnia w sklepie był niewielki ruch. Czerwiec w tym roku okazał się wyjątkowo nieśmiały; pierwsze dni nie przyniosły długo oczekiwanego ocieplenia, słupki rtęci nie przekraczały osiemnastu stopni, więc kobiety nie ruszyły jeszcze tłumnie do sklepów, aby zaopatrzyć się w letnie obuwie. Agnieszka miała dużo czasu na rozmyślania. Z tylnej kieszeni spodni wyjęła ulotkę, którą znalazła w przedszkolu. Wprawdzie spotkanie, o którym informowano w broszurce, rozpoczynało się w następną środę o osiemnastej, a ona właśnie o tej porze zamykała sklep, jednak nowy lokal dla matek z dziećmi otwierał się ledwie kilkaset metrów od jej miejsca pracy, dlatego mogła poprosić mamę, by przyprowadziła Matyldę na szóstą, i pójść tam z córką. Chyba nie zostanie wyrzucona za kilkuminutowe spóźnienie?

Matylda miała stanowczo zbyt słaby kontakt z rówieśnikami. Kiedy wylądowała w grupie przedszkolnej, długo nie mogła się odnaleźć w nowej rzeczywistości. Nie była zainteresowana zabawą z dziećmi, a nauczycielki, zaniepokojone izolowaniem się dziewczynki od grupy, szybko poinformowały jej rodziców o zaistniałej sytuacji. Agnieszki wcale nie zdziwiła ta wiadomość. Niestety, nie miała czasu na spotkania z koleżankami, które również były matkami, a w najbliższej rodzinie nie było innych dzieci, więc siłą rzeczy Matylda nie miała zbyt wielu okazji do zabawy z rówieśnikami. Jej matka całe dnie spędzała w pracy, tak samo jak ojciec, a po powrocie do domu było już za późno na wyjście na plac zabaw. W weekendy czasem zaglądali do parku, ale Matylda źle się czuła w towarzystwie innych dzieci.

Ostatnio sytuacja nieco się poprawiła, bo dziewczynka zaczynała wykazywać chęć kontaktu z koleżankami i kolegami z grupy, jednak Agnieszka i tak się o nią niepokoiła. Rozwój emocjonalno-społeczny dziecka był zaburzony, a psycholog, z którą się skontaktowała (oczywiście musiała wziąć dzień wolnego), nie stwierdziła żadnych poważniejszych zaburzeń, zalecając jednak obserwację dziecka i zwiększenie częstotliwości kontaktów z rówieśnikami.

Postanowiła – pójdzie z Matyldą na spotkanie organizowane w klubie dla młodych matek. Z tego, co wyczytała w ulotce, przewidziane były wspólne zabawy z animatorem i wiele atrakcji dla najmłodszych. Może Matyldę to zainteresuje?

* * *

Olga nie zamierzała mówić mężowi o badaniach, którym poddała się w klinice ginekologiczno-położniczej. Dostała skierowanie od lekarza prowadzącego ciążę, gdyż w jej rodzinie był przypadek urodzenia się dziecka z poważną wadą genetyczną, o czym specjalista dowiedział się podczas wywiadu. Doktor gorąco namawiał ją na przeprowadzenie choćby podstawowej diagnostyki, czyli badania ultrasonograficznego, podczas którego oceniano rozwój płodu pod kątem występowania aberracji chromosomowych. Wprawdzie cykl badań obejmował trzy kolejne USG: w dwunastym, dwudziestym oraz w trzydziestym tygodniu ciąży, a Olga stanowczo odmówiła wykonania tego pierwszego, jednak w końcu uległa sugestiom lekarza i w połowie ciąży zgłosiła się na badanie monitorujące rozwój i kondycję płodu. W poprzednich ciążach wszystkie USG były przeprowadzane sprzętem nie pierwszej nowości w gabinecie zaufanego lekarza, więc dla Olgi doskonała jakość obrazu i możliwość dokładnego obejrzenia dziecka były nowością. Tamten doktor przeszedł na emeryturę, a jego miejsce w ośrodku zajął młody ginekolog, wykorzystujący nowoczesne możliwości diagnostyczne, pełen zapału i chęci do pracy. To on namówił Olgę na badania i to on szczerze porozmawiał z pacjentką o zagrożeniach, które niesie za sobą kolejna ciąża.

– Ma pani dwadzieścia siedem lat i w ciągu ostatnich czterech urodziła trójkę dzieci. Obecnie jest pani w czwartej ciąży. – Lekarz posłał jej zaniepokojone spojrzenie znad okularów. – Będę szczery… Oczywiście zaopiekuję się panią i zrobię wszystko, by urodziła pani w terminie zdrowe dziecko, jednak proszę o siebie zadbać. Ta ciąża jest dla pani organizmu sporym obciążeniem. – Spojrzał jej głęboko w oczy. – Proszę wybaczyć tę uwagę, ale po porodzie musimy pomyśleć o odpowiedniej antykoncepcji. Od kilku lat jest pani w ciąży, w połogu lub karmi piersią.

Olga ze wstydem spuściła głowę. Co miała mu powiedzieć? Że doskonale zdaje sobie z tego sprawę? Że z miesiąca na miesiąc jest coraz słabsza i popada w coraz większe przygnębienie? Że czasem nie ma siły wstać z łóżka, a kolejną ciążę przypłaciła załamaniem nerwowym? Że już nie daje rady?

Wracając z kliniki, wstąpiła do sklepu. Jej mama wyjątkowo zgodziła się zaopiekować trojgiem wrzeszczących dzieci. Kochała wnuki, jednak tę miłość najchętniej okazywała… na odległość.

Oldze nie spieszyło się do domu. Chciała mieć choć chwilę dla siebie, dlatego zakupy robiła w żółwim tempie, starannie wybierając kapustę na obiad i wybrzydzając przy stoisku mięsnym.

Nagle za plecami usłyszała znajomy głos:

– Olga, to naprawdę ty?!

Odwróciła się i wpadła prosto w ramiona uśmiechniętej Agaty, koleżanki z liceum. Nie widziała się z nią od czasów drugiej ciąży. Tak, Olga od jakiegoś czasu odmierzała czas z perspektywy kolejnych ciąż.

Agata wydawała się zadowolona z tego przypadkowego spotkania, podczas gdy ona czuła się niekomfortowo. Koleżanka prezentowała się świetnie, jak kobieta z klasą: szczupła, z delikatnym makijażem, dobrze ubrana, podczas gdy Olga wyglądała jak siedem nieszczęść. Gdzieś między drugą a trzecią ciążą na zawsze pożegnała się z talią, a w jej szafie zagościły workowate ubrania. W końcu co za różnica, czy była akurat w ciąży, czy nie – i tak wyglądała, jakby była. Maluchy mocno dawały się jej we znaki, czego najlepszym dowodem były cienie pod oczami i ziemista cera. Olga nie miała czasu ani tym bardziej siły, żeby zadbać o siebie, nic więc dziwnego, że Agata nie poznała jej od razu. Przecież kiedyś była prawdziwą pięknością, a większość kolegów z liceum oddałaby wiele, aby się z nią umówić. Ale ona była poza ich zasięgiem. Już w pierwszej klasie poznała Krzysztofa, który skradł jej serce. Może nie był najprzystojniejszy, ale bardzo inteligentny i oczytany. Miał zawsze coś do powiedzenia. I był taki religijny… Olga, chociaż sama nie pochodziła z ultrakatolickiej rodziny, wierzyła w Boga, a Krzysztof zaimponował jej swoją niezłomną wiarą. Na tle swoich rówieśników, zainteresowanych tylko wyjściem na papierosa wypalonego w pośpiechu gdzieś na szkolnym placu, mocno zakrapianymi alkoholem imprezami i wymianą doświadczeń na temat kontaktów z dziewczynami, prezentował się niezwykle dojrzale.

– Widzę, że wkrótce rodzina znowu wam się powiększy. Gratuluję! – Głos Agaty wyrwał ją z zamyślenia.

Słysząc słowa Agaty, chyba pierwszy raz tak naprawdę ucieszyła się z tej ciąży. Mogła potwierdzić, zamiast tłumaczyć, że nie, nie spodziewa się dziecka, tylko… po którejś z kolei ciąży po prostu tak jej zostało.

– Czyli co, będzie trójka? Wow, podziwiam was!

– Nie, nie – zaprzeczyła zawstydzona Olga. – Mamy już dwóch synów i córkę. Teraz… To czwarte.

Przez chwilę z twarzy znajomej można było wyczytać zdumienie, jednak szybko ukryła zaskoczenie, zmuszając się do uśmiechu.

– No proszę, widzę, że z Krzysztofem nie próżnujecie! Świetnie, będziecie mieć dużą rodzinę. Chłopczyk czy dziewczynka?

– Dziewczynka – bąknęła pod nosem Olga.

– Ale super się ułożyło! – powiedziała Agata, a Olga udała, że nie słyszy w jej głosie fałszywej nuty. – Dwóch starszych synów i dwie młodsze córeczki. Idealnie, dziewczyny będą miały obstawę! Słuchaj, muszę lecieć, wpadłam tylko na chwilę do mamy, a ona poprosiła, żebym zrobiła jej zakupy… Jeszcze raz gratuluję. Ciąża ci służy, bardzo dobrze wyglądasz! – rzuciła i już jej nie było.

Olga resztkami sił powstrzymała się przed płaczem. Ostatnio łatwo ją było wytrącić z równowagi, a Agacie się to udało. Na pewno nie miała złych zamiarów, jednak widok zdumienia na twarzy znajomej i, no cóż, współczucia, na dobre popsuł Oldze humor.

Szybko skończyła zakupy i wróciła do domu, gdzie czekało na nią troje stęsknionych dzieciaków. Olga kochała je nad życie. Dotychczas nie zaznała takiej miłości i nie spodziewała się, że można tak kochać. Zrobiłaby dla nich wszystko, ale… No właśnie. Jak słusznie zauważył już jakiś czas temu jej lekarz, od kilku lat jeśli nie była ciężarna lub w połogu, to karmiła piersią. Tamta młoda dziewczyna, którą była przecież jeszcze niedawno, zniknęła, a na jej miejscu pojawiła się żona i matka. Krzysztof nie rozumiał jej dylematów. Przecież właśnie tego oboje pragnęli, prawda? No, prawda czy nie? Prawda. Więc o co jej tak naprawdę chodziło? Czego chciała? Czy była nieszczęśliwa jako mama? Nie, oczywiście że nie. Macierzyństwo było rolą, z której czerpała ogromną satysfakcję. Ona po prostu… chyba nie była przygotowana, że tak się to wszystko potoczy. Że w ciągu zaledwie czterech lat stanie się mamą trojga dzieciaków z czwartym w drodze. O pracy już dawno zapomniała, bo przez cały czas była albo na zwolnieniu lekarskim, albo na urlopie macierzyńskim. Zresztą była przekonana, że po tak długiej obecności już nie będzie tam miała czego szukać. Była z dziećmi przez trzysta sześćdziesiąt pięć dni w roku. Nie narzekałaby, gdyby pojawiła się możliwość, aby zajmować się nimi tylko przez trzysta sześćdziesiąt. Pięć dni wolnego w roku – czy tak wiele potrzebowała?

Kiedyś nie miewała takich dylematów. Czerpała satysfakcję z macierzyństwa. Filip i Kacper byli dla niej całym światem i nawet nie myślała, że może potrzebować do szczęścia czegoś więcej. Ale potem zaszła w trzecią w ogóle, a pierwszą nieplanowaną ciążę, urodziła Zuzię, aby po kilku miesiącach zobaczyć znienawidzone już dwie kreski na teście ciążowym… Sama przed sobą wstydziła się swoich uczuć. Oczywiście, że kochała córkę i nigdy nie traktowała jej inaczej niż starszych synów, jednak gdzieś w głęboko w sercu czuła, że to ponad jej siły, że zawsze chciała mieć dwoje dzieci, a trzecie, a teraz, o zgrozo, czwarte, to już zadanie przerastające jej możliwości. Rzecz jasna Krzysztof nie był świadomy jej dylematów. To przecież kłóciło się z wyznawaną przez rodzinę ideologią. Tak jak i badania prenatalne, dlatego ukryła przed mężem ten fakt.

– Mama, mama! – Najstarszy, niespełna czteroletni Filip dopadł ją już w progu. Poczuła się jeszcze gorzej, widząc, że dla swoich dzieci jest całym światem, podczas gdy ona rozmyśla o tym, że chciałaby się choć przez kilka dni poczuć wolna.

– Jesteś. – Matka Olgi wyłoniła się z pokoju i odetchnęła z ulgą. – Podziwiam cię. Jak ty w ogóle dajesz z nimi radę? A teraz jeszcze kolejne w drodze… No, ale ty jesteś młoda, a ja mam już swoje lata i ta gromadka znacznie przewyższa moje możliwości.

Olga przygryzła wargę i spuściła wzrok.

– Dziękuję ci bardzo, że z nimi zostałaś.

Iwona tylko machnęła ręką, sugerując, że to nic takiego.

– A jak u lekarza?

Olga podzieliła się z matką swoją tajemnicą, dobrze wiedząc, że ta raczej nie zdradzi jej przed Krzysztofem. Miała lekko negatywne nastawienie do swojego zięcia.

– Wszystko w porządku. Doktor potwierdził, że w październiku nasza rodzina powiększy się o córkę.

– Bardzo się cieszę – powiedziała Iwona bez większego przekonania. – A teraz będę już szła, zanim te małe diabły wejdą mi na głowę.

– Oczywiście. Jeszcze raz dziękuję, mamo.

Matka była już w drzwiach, kiedy nagle sobie o czymś przypomniała.

– Aha, z tego wszystkiego zapomniałam… – Stanęła w progu. – Ostatnio przechadzałam się po centrum i zobaczyłam przy 3 Maja całkiem przyjemny lokal. Witryna przykuła moją uwagę, dlatego podeszłam bliżej i zerknęłam. To taka knajpa, coś w stylu klubu dla młodych mam. Wszystko to dopiero rusza, ale z ciekawości zapoznałam się z ofertą na stronie internetowej i pomyślałam o tobie. – Zamilkła, wnikliwie obserwując córkę. – W środku ma być miejsce do zabawy dla starszych i młodszych dzieci, organizatorzy zapewniają również opiekę i animatora, który zajmie dzieciaki czymś ciekawym, podczas gdy ich mamy będą mogły odpocząć, w spokoju napić się kawy i porozmawiać z innymi kobietami. To miejsce nazywa się Nie Ma jak u Mamy, możesz sobie sama sprawdzić w sieci – dodała, opierając się o futrynę. – W każdym razie kawiarnia będzie otwarta od poniedziałku do soboty, a co dwa tygodnie w środy będą organizowane specjalne spotkania dla matek z dziećmi. Na tych imprezach mogłabyś przecież poznać inną mamę z okolicy, umówić się na spacer… Stanowczo zbyt rzadko wychodzisz do ludzi. Co ja mówię, w ogóle nie opuszczasz własnego domu!

– Mamo… – zaprotestowała nieśmiało Olga, ale matka nie pozwoliła jej dojść do słowa.

– Ja wiem, wiem, masz dzieci, mnóstwo obowiązków… Dobrze, że ktoś pomyślał o takich kobietach jak ty, które nie mają żadnej rozrywki, a przecież nie wszędzie można pójść z towarzystwem w postaci rozwrzeszczanej trójki, więc… – Iwona zrobiła pauzę na zaczerpnięcie oddechu. – Uważam, że powinnaś tam pójść. Dla własnego zdrowia psychicznego.

Olga nie zarejestrowała całego potoku słów, który wylała z siebie matka. Myślami była już przy obiedzie. Zastanawiała się, czy dzieci nie będą kręcić nosem na to, co postanowiła im dziś zaserwować.

– Dziękuję, mamo. Zastanowię się.

– Nie, nie, moja droga, nawet nie chcę tego słuchać! „Dziękuję, mamo. Zastanowię się”, czyli „nie chcę cię już słuchać, ale nie mam innego pomysłu, jak się ciebie pozbyć”. – Pokiwała palcem, jakby rugała małe dziecko. – Wiem, że jesteś przemęczona, że po prostu ci się nie chce. Ale przecież raz na jakiś czas możesz poprosić Krzysztofa, aby zostawił auto i pojechał do pracy tramwajem, a ty podjedziesz do centrum czy nawet ruszysz się w końcu gdzieś komunikacją miejską. Przecież to tylko trzy przystanki!

– Mamo, nawet nie mam się w co ubrać. Zobacz, jak ja wyglądam. – Olga złapała się ostatniej deski ratunku. Na samą myśl, że miałaby pojechać do centrum tramwajem z całym tym towarzystwem, taszcząc przed sobą ogromny brzuch, od razu jej się odechciewało.

Iwona najwyraźniej była na to przygotowana, gdyż wyjęła z portfela dwa banknoty dwustuzłotowe i wcisnęła je zdumionej córce do ręki.

– Wiem, że dzieci też mają potrzeby, ale nie waż się wydać z tych pieniędzy choćby złotówki na nowe buty dla Filipa, spodnie dla Kacpra czy zabawkę dla Zuzi. – Zamknęła pieniądze w drobnej dłoni Olgi. – Masz iść do sklepu, kupić sobie ładną tunikę, spodnie ciążowe i może starczy ci jeszcze na jakąś bluzkę. Nie chcę nawet słyszeć, że jesteś w ciąży, więc i tak nie musisz się nikomu podobać, a na ciężarne szyją tylko workowate sukienki. Sprawdziłam, nie masz racji. Można kupić coś ciekawego. A jeśli zamierzasz się wymigać, tłumacząc, że nie masz z kim zostawić dzieci, ostrzegam, przyjadę jutro o tej samej porze i zajmę się nimi. – Spojrzała krytycznie na córkę. – Aha, i zacznij używać podkładu i korektora, które znalazłam fabrycznie zamknięte w szafce w łazience. Jesteś przede wszystkim kobietą i pamiętaj, że nikt nie zadba o ciebie lepiej niż ty sama. Zrozumiałaś?

Olga zamrugała nerwowo.

– Tak – wykrztusiła, zdumiona przemową matki.

– Będę jutro o dziesiątej.

Później jeszcze długo myślała o tym, co powiedziała jej mama. Kiedy przygotowywała obiad, rozmawiała z mężem, czytała dzieciom i kładła je do snu, wciąż rozbrzmiewały w jej głowie słowa: „Nikt nie zadba o ciebie lepiej niż ty sama”.

Cała rodzina spała już twardym snem, kiedy Olga włączyła komputer i znalazła kawiarnię, o której mówiła Iwona. Pomyślała, że pojedzie na pierwsze spotkanie, a potem się zobaczy.

Pogoda była całkowicie odmienna od tej, jaka panowała w Katowicach jeszcze kilka tygodni temu, kiedy przemierzała tę samą drogę w towarzystwie Moniki i małej Zosi. Tym razem zamiast koleżanki towarzyszył jej pięcioletni syn, bardzo podekscytowany i ciekawy nowych kolegów, których miał poznać na miejscu.

Stwierdzić, że żar leje się z nieba, to jak powiedzieć, że na Antarktydzie jest zimno. Rzecz oczywista. Dochodziła już siedemnasta, a upał nie odpuszczał. Karolina, zapominając już, jak mocno dał się jej we znaki deszcz tego dnia, gdy odwiedziła lokal przy 3 Maja po raz pierwszy, marzyła o burzy, która przyniosłaby chociaż chwilowe wytchnienie i co za tym idzie – odpoczynek od temperatur powyżej trzydziestu stopni Celsjusza.

Po zaledwie kilku minutach, dotarła na miejsce i… znalazła się w raju. Klimatyzacja! Przyjemny chłód, jaki poczuła po wejściu do kawiarni, był błogosławieństwem nie tylko dla niej, ale także dla wszystkich gości, którzy tego dnia zgromadzili się w nowo otwartym miejscu dla mam z dziećmi.

Przeszła przez próg i oniemiała. Pospiesznie wycofała się z knajpki, całkowicie przekonana, że z pewnością pomyliła lokale. Gdy już upewniła się, że trafiła pod dobry adres, wróciła do środka, gdzie już czekała na nią Monika.

Karolina rozejrzała się wokół. Miejsce, w którym się znajdowała, w niczym nie przypominało lokalu, który jeszcze niedawno odwiedziła z przyjaciółką. Zatrudniona przez Monikę ekipa remontowa dokonała cudu, co w sumie nie powinno jej dziwić. Kawiarnia była miejscem stylowym i przytulnym. Po lewej stronie znajdowała się część dla rodziców, urządzona w stonowanych barwach – beżu i brązie. Ściany pomalowano na kolor kawy z mlekiem, a przy matowych kremowych stolikach stały pasujące krzesła. Całości dopełniały eleganckie dodatki – gustowny obraz na ścianie, ozdobne paski przy suficie i wazony z suszonymi kwiatami. Monika była zwolenniczką minimalizmu, co zdecydowanie wyszło kawiarni na dobre.

Przy barze w niewielkiej przeszklonej lodówce wzrok przyciągały apetycznie wyglądające babeczki, na widok których Karolina dostała ślinotoku. Muffinki czekoladowe z nutellą i śliwkami, jabłkowe, z jagodami, jogurtowe, porzeczkowe, miodowe, czekoladowe bezglutenowe… Wybór był imponujący. W tej części sali stały też nowoczesny ekspres ciśnieniowy do kawy, niewielki czajnik i chłodziarka z napojami. Monika zadbała również o małych klientów, zamawiając do kawiarni zdrowe soki jednodniowe i napoje bez konserwantów.

Zachwycony Szymon zdążył się już rozgościć w części przeznaczonej dla starszych dzieci. Mały labirynt, prowadząca do basenu z kulkami zjeżdżalnia – dla kilkulatka to był prawdziwy raj. Na lewo od całej konstrukcji, przy przeszklonej witrynie stały cztery stoliki, a przy każdym trzy dziecięce krzesełka. Do dyspozycji kilkulatków oddano ciastolinę, gry planszowe oraz puzzle, a także kartki, kredki i farby.

Monika pamiętała również o najmłodszych dzieciakach. W głębi sali urządzono kącik dla maluszków, który wyposażono w zabawki w stylu jeździków, pchaczy czy sorterów. W tej części lokalu również była zjeżdżalnia i basen z kulkami, jednak – odpowiednio do wieku – mniejsze niż w miejscu przeznaczonym dla starszych dzieci.

Każda mama mogła skorzystać z leżaczków czy huśtawek dla niemowląt, które stanowiły elementy wyposażenia. Monika pomyślała o wszystkim – w najbardziej ustronnym zakątku lokalu stało łóżeczko dziecięce, nie wspominając o tak podstawowym wyposażeniu, jak przewijak czy podgrzewacz do butelek.

Dwutygodniowy Maks drzemał rozkosznie w bujaku. Karolina uważała, że to niesprawiedliwe – akurat Monice trafił się noworodek wprost idealny, który spał trzy godziny, budził się, aby spałaszować butelkę mleka, po czym nakarmiony i przebrany, zasypał spokojnie sam w łóżeczku lub huśtawce. Karolina spędziła długie godziny, próbując ukołysać do snu wrzeszczącego Szymona, który zasypiał tylko przy piersi, a Zosia była taka sama. Tymczasem dziecko Moniki prawie nigdy nie płakało i niczym książkowy noworodek tylko jadło i spało. No i czasem zrobiło kupę, ale tego nawet syn Moniki nie był w stanie uniknąć.

Oczywiście Karolina nigdy nie podzieliłaby się z nikim swoimi przemyśleniami, ale uważała tę sytuację za co najmniej niesprawiedliwą. Już sam poród powinien wycisnąć piętno na psychice małego Maksa. Przecież urodził się przez cesarskie cięcie, wykonane na zimno. Monika nie zamierzała czekać na skurcze, więc umówiła się na konkretny termin, wstała rano, umalowała się, ubrała i pojechała do szpitala, aby lekarze wyciągnęli z jej brzucha dziecko. Nie sapała z wycieńczenia, nie wyła z bólu i nie jęczała, błagając, aby to wszystko już się skończyło. Karoliny, rzecz jasna, nie było z Moniką na sali operacyjnej, ale w wyobraźni widziała koleżankę w perfekcyjnym makijażu, z uśmiechem oczekującą na moment, kiedy po raz pierwszy zobaczy synka. Nie miała pojęcia, ile bólu kosztował świeżo upieczoną mamę nawet najmniejszy ruch, kiedy znieczulenie po zabiegu przestało działać.

Karolina wiedziała z książek i z własnego doświadczenia, że zdecydowanie lepszy dla dziecka jest poród naturalny. Maluch, przeciskając się przez kanał rodny, uczestniczy aktywnie w zdarzeniu, które silnie determinuje dalszy rozwój człowieka. Poród siłami natury jest wydarzeniem emocjonalnym i psychologicznym, nie wspominając o takich jego zaletach, jak mniejsze ryzyko wystąpienia problemów z oddychaniem czy kontakt z dobroczynnymi bakteriami. Mając tę świadomość, uważała, że Monika z góry skazuje Maksa na trudniejszy start, jednak chłopiec uparł się na bycie jawnym zaprzeczeniem tej teorii. To Zosia, rodzona przez osiem godzin bez znieczulenia, bez oksytocyny i bez nacinania krocza, była niespokojnym i trudnym dzieckiem.

– I jak ci się podoba? – zapytała Monika, widząc na twarzy koleżanki zdumienie i niedowierzanie.

– Kto, Maks? Przecież… – Karolina, wyrwana z zamyślenia, nie do końca rozumiała, o co przyjaciółce chodzi.

– O kawiarnię pytam!

– A, rzeczywiście. No cóż, jestem pod wielkim wrażeniem. Pomyślałaś dosłownie o wszystkim.

– Cieszę się, że ci się podoba – powiedziała Monika tonem, który sugerował, że to sprawa oczywista i bezdyskusyjna. Nie mogłoby być przecież inaczej. – Dzięki, że zgodziłaś się przyjść wcześniej. Wprawdzie już niemal wszystko jest przygotowane, ale chciałam, żebyś rzuciła okiem na całość i powiedziała, co jeszcze dopracować.

– Moim zdaniem jest idealnie. Pomyślałaś o wszystkim. Maks będzie tutaj z nami?

Zdziwiła ją obecność chłopca. Monika zdaje się wspominała, że dziecko zostanie z nianią. Karolina nie była zwolenniczką pozostawiania tak małych dzieci z obcymi osobami, ale z drugiej strony ogarniało ją przerażenie na myśl o dantejskich scenach, jakie z pewnością miały się rozegrać w lokalu za niespełna godzinę, kiedy towarzyszące swoim mamom pociechy wtargną do części przeznaczonej do zabawy. To nie było odpowiednie miejsce dla dwutygodniowego noworodka. Nawet książkowy przykład dziecka, jakim był Maks, nie powinien przebywać w zatłoczonym lokalu w wieku zaledwie czternastu dni i nie pomogłaby chusta, o której, oczywiście, Monika nie chciała słyszeć. Nie po to wydała pięć tysięcy na designerski wózek, żeby teraz owijać się jakąś szmatą, o nie. Na nic zdały się tłumaczenia Karoliny, że wtulając się w mamę, noworodek ma szansę odciąć się od całego świata i znów poczuć się jak w jej brzuchu.

– Jesteś obrzydliwa – skwitowała wówczas Monika.

– Ja? Obrzydliwa?

– Owszem. Nawet nie chcę sobie wyobrażać Maksa w moim brzuchu. Ble! Przecież już go stamtąd wyciągnęli, po co miałabym go tam z powrotem wkładać?

Uwzględniając wszystkie za i przeciw, Karolina uznała, że jednak niepokoi ją widok Maksa śpiącego w niemowlęcej huśtawce w miejscu, które za kilkadziesiąt minut miało przestać być cichą i bezpieczną oazą spokoju. Monika jednak machnęła na to ręką.

– Będzie tutaj ze mną tylko przez kilka pierwszych minut. Chcę, aby inne matki zobaczyły, że jestem jedną z nich, dzięki czemu wzbudzę ich zaufanie – wyjaśniła rezolutnie. – Pokażemy się, pouśmiechamy, zrobimy kilka zdjęć i niania zabierze go na spacer.

Karolina rzeczywiście widziała, jak chłopiec się uśmiecha i wyglądało na to, że robi to zupełnie świadomie. W wieku dwóch tygodni! Zosia pierwszy raz obdarzyła swoją mamę bezzębnym grymasem, który z zamysłu chyba miał przypominać uśmiech, kilka dni przed ukończeniem dwóch miesięcy.

– Udało ci się uruchomić kontakty wśród lokalnych mamusiek? – zapytała Monika.

– Tak, porozmawiałam z kilkoma znajomymi z przedszkola i myślę, że chociaż część z nich się pokaże. – Karolina uśmiechnęła się dumna z siebie. – No i widziałam, że zniknęła spora część ulotek zostawionych w szatni. Denerwujesz się?

– Ja? – zdziwiła się Monika. – No co ty! Wiem, że miałam dobry pomysł, i myślę, że wypali.

Karolina zazdrościła jej tej pewności siebie. Ona, mimo najszczerszych chęci, tak nie potrafiła i zawsze widziała przyszłość w ciemnych barwach. Przyjaciółka powtarzała jej, że pozytywne myślenie przyciąga pozytywne zdarzenia, jednak Karola jakoś nie umiała, a może nie chciała w to uwierzyć.

– Mamo, tutaj jest ekstra! – krzyknął Szymon. – Ale gdzie są ci koledzy, o których mówiłaś?

– Spokojnie, wszyscy niedługo przyjdą.

I rzeczywiście, niebawem zaczęli się pojawiać pierwsi goście. Na początku nieco nieśmiali, jednak dzieciaki szybko rozkręciły zabawę, a ich mamy z nieco mniejszym niż pociechy zapałem ruszyły w stronę części jadalnej.

– O, muffinki, uwielbiam je! – uśmiechnęła się niska brunetka.

– Witam serdecznie w naszych skromnych progach. – Wyraźnie zadowolona z siebie właścicielka natychmiast do niej podeszła. – Jestem Monika, a to Maks.

– Jaki malutki! Już zapomniałam, kiedy moje dziewczynki takie były. Martyna, bardzo mi miło. – Brunetka wyciągnęła w jej stronę drobną dłoń z wypielęgnowanymi paznokciami.

– Widziałam, jak wchodziłaś z dwiema córkami. To bliźniaczki, prawda? – podchwyciła Monika.

– Zgadza się.

– Szczerze cię podziwiam! Z pewnością jeszcze później porozmawiamy, ale teraz muszę cię przeprosić. Idę przywitać pozostałych gości.

Drzwi wejściowe znów się otworzyły. Monika myślała, że to niania przyszła po Maksa, lecz do kawiarni weszła kolejna spóźniona kobieta z nieco zawstydzoną kilkuletnią dziewczynką. Matka gestem zachęcała ją, by poszła się bawić z rówieśnikami, jednak dziecko odmówiło. Kobieta nieśmiało rozejrzała się wokół, co szybko zauważyła Karolina.

– Zapraszamy serdecznie, proszę się rozgościć.

– Dziękuję – bąknęła pod nosem blondynka.

– Karolina. – Wyciągnęła dłoń w stronę gościa. – Pomagam mojej przyjaciółce rozkręcić ten interes, chociaż, patrząc na jej genialne pomysły, ona wcale nie potrzebuje mojej pomocy. – Gestem zaprosiła kobietę dalej. – Ustaliłyśmy z Moniką, właścicielką lokalu, że najlepiej będzie, jeśli wszystkie będziemy zwracać się do siebie po imieniu. Chcemy, żebyście czuły się tu swobodnie.

– Oczywiście, bardzo dobry pomysł. Jestem Agnieszka, a to moja córka Matylda. Ma słaby kontakt z rówieśnikami, dlatego pomyślałam, że…

– Jasne – przerwała jej Karola. – Myślę, że dogadają się z moim synem, który tryska energią. Czasem mam wrażenie, że jest zbyt pewny siebie, a że przeciwieństwa się przyciągają… Szymek, chodź tutaj na chwilę!

Chłopiec z prędkością światła pojawił się między kobietami i z ciekawością zaczął przyglądać się dziewczynce, nieśmiało zerkającej zza maminej spódnicy maxi, tak modnej tego lata.

– Chciałabym, żebyś kogoś poznał. To jest Matylda – powiedziała Karolina, wskazując na córeczkę nowej znajomej. – Miałbyś może ochotę pokazać Matyldzie, co ciocia Monika przygotowała tutaj dla dzieciaków?

– Tak! – Szymon od razu wszedł w nową rolę. – Chcesz zobaczyć, jakie skarby można znaleźć w labiryncie?

Dziewczynka nieśmiało pokiwała głową i po chwili już ich nie było.

– Niesamowite. – Agnieszka wprost nie mogła uwierzyć. – Twój syn ma wyjątkowy dar zjednywania sobie innych dzieci. Moja Tyśka jest wyjątkowo nieśmiała w kontaktach z rówieśnikami, ech…

– Ile ma lat? – zapytała Karolina, prowadząc gościa do stolika.

– W listopadzie skończy cztery.

Karola pokiwała tylko głową, śledząc wzrokiem Matyldę i Szymona.

– Mam wrażenie, że kojarzę cię z przedszkola – uśmiechnęła się do Agnieszki.

– Tak, Szymon i Matylda chodzą do jednej placówki – potwierdziła Aga. – Widuję was czasem w szatni.

Karolina gestem wskazała jej wolne krzesło.

– Czy w przedszkolu Matylda również jest taka nieśmiała? – spytała, przesuwając w stronę Agnieszki talerz ze słodkościami, ale ta odmówiła, tłumacząc, że niedawno zjadła kanapkę.

– Teraz jest trochę lepiej, chociaż nauczycielki twierdzą, że nadal jest wycofana i separuje się od dzieci. – Aga bezradnie rozłożyła ręce. – Czasem pobawi się z ulubioną koleżanką czy włączy się do zabawy z całą grupą, ale najlepiej się czuje we własnym towarzystwie lub sam na sam z osobą dorosłą. Martwi mnie to. Konsultowaliśmy się z psychologiem, ale nie wygląda na to, aby Matylda miała inne problemy. Myślę, że to przez nas…

– Nawet tak nie mów! – Karolina usiadła obok nowej znajomej.

– Ale rzeczywiście dużo w tym naszej winy – przyznała niechętnie Agnieszka. – Całe dnie spędzamy w pracy, a Tyśka jest pod opieką mojej mamy. Właściwie zanim poszła do przedszkola, w ogóle nie miała kontaktu z innymi dziećmi. Czasem jedynie zabieraliśmy ją na plac zabaw…

– Myślę, że wielu rodziców ma podobne dylematy – zauważyła całkiem przytomnie Karolina.

– Ale udaje im się łączyć życie zawodowe z prywatnym, podczas gdy ja mam wrażenie, że się oboje z mężem mocno pogubiliśmy – westchnęła głośno Agnieszka. – Nie poświęcamy Matyldzie wystarczająco dużo czasu. Najgorsze jest to, że wcale nie robimy zawrotnej kariery. Ja pracuję w sklepie obuwniczym, a mój mąż jest mechanikiem, więc sama widzisz, że nie pracujemy w żadnych prestiżowych zawodach… Żyjemy na przeciętnym poziomie. Czasem zabraknie nam pieniędzy, gdy w danym miesiącu wypadnie naprawa auta czy zakup pralki. A to wszystko w imię czego? – kontynuowała rozżalona.

Sama nie mogła wyjść z podziwu, że zdradziła tak wiele dopiero co poznanej osobie, lecz kiedy zaczęła, nie mogła skończyć. Chciała wyrzucić z siebie to, co od dawna leżało jej na sercu. Karolinę również zaskoczyło wyznanie nowej znajomej, ale nie dała tego po sobie poznać.

– Nadal uważam, że nie jesteś jedyna z podobnymi problemami – stwierdziła.

Agnieszka machnęła lekceważąco ręką, jakby nagle doszła do wniosku, że jej kłopoty nie są najważniejsze na świecie.

– A ty pracujesz? – zapytała, aby odwrócić uwagę od swojej osoby.

– Nie, opiekuję się dziećmi. Zrezygnowałam z pracy, kiedy urodził się Szymon – przyznała Karolina, zdając sobie sprawę z tego, że to ostatnie, co teraz chce usłyszeć Aga.

– Ale ci zazdroszczę! – Agnieszka spojrzała na nią z podziwem.

– Nawet nie próbuj tego mówić przy Monice, bo ona uważa, że żadna kobieta nie powinna rezygnować z pracy na rzecz wychowania dzieci. – Mrugnęła konspiracyjnie okiem, co Agnieszka przyjęła z uśmiechem.

Najwyraźniej Karolina przegapiła moment, w którym niania zabrała Maksa na spacer, gdyż huśtawka, w której dotychczas spał noworodek, była już pusta, a Monika całkiem nieźle radziła sobie z nowymi klientami, bez dodatkowego balastu w postaci dziecka na rękach. Agnieszka nieśmiało spojrzała na inne kobiety przy stoliku, a Karola błyskawicznie wykorzystała i dokonała prezentacji.

– To jest Agnieszka, mama Matyldy. Widzę tu kilka nowych twarzy, więc może ja też jeszcze raz się przedstawię… Karolina, mama Szymona i Zosi.

Monika cicho prychnęła, co miało być komentarzem do tego, co powiedziała Karola. „Agnieszka, mama Matyldy”, „Karolina, mama Szymona i Zosi” – czy naprawdę musiała sprowadzać siebie i tę kobietę tylko do roli czyjejś matki? Nie wypowiedziała jednak na głos tych myśli, bo dobrze wiedziała, że mogłaby popsuć atmosferę i strzelić sobie w kolano.

– Ojej, nosisz w chuście! Ja też bardzo chciałam, nawet zamówiłam sobie bawełniany pasiak, ale używanie tego ustrojstwa w praktyce przerosło moje możliwości… – pożaliła się ładna kobieta o bliżej niezidentyfikowanym kolorze włosów: ni to brązie, ni czerni.

Karolina z dumą spojrzała na Zosię, która drzemała w najlepsze, wtulona w maminą pierś.

– Warto skorzystać z pomocy profesjonalnego doradcy chustowego. Wystarczy jedno spotkanie i od razu zrozumiesz, o co w tym chodzi.

– Za późno. – Rozmówczyni machnęła ręką. – Mój syn ma już siedem lat i po tym, co z nim przeszłam, nie zamierzam już mieć więcej dzieci. Przez cztery lata nie przespał ani jednej nocy!

– Współczuję. – Monika zrobiła zasmuconą minę. – Maks ma dwa tygodnie i budzi się w nocy tylko raz. Śpi od dwudziestej do czwartej, no i potem jeszcze do ósmej.

– Toż to anioł, nie dziecko! – zauważyła Agnieszka. – Moja Matylda dość długo dawała mi się we znaki…

– Cóż, uważam, że dziecku od początku należy wyznaczać granice – powiedziała Monika, a pozostałe kobiety szybko zmieniły temat.

Uwagę Karoliny przyciągnęła zaniedbana, choć wcale niebrzydka kobieta, która odkąd tylko przestąpiła próg, unikała kontaktu wzrokowego. Karola miała wrażenie, że kobieta jest w ciąży, jednak nie była pewna, gdyż ta wcisnęła się gdzieś między ścianę a stolik, spod którego wystawała tylko głowa oparta na dłoniach oraz część tułowia. Postanowiła zaryzykować.

– Chłopczyk czy dziewczynka? – Uśmiechnęła się do nieznajomej, zadając pierwsze pytanie, jakie przyszło jej do głowy. Kiedy już wypowiedziała je na głos, dotarło do niej, jak beznadziejnie rozpoczęła rozmowę, kobieta jednak rozpromieniła się, jakby to, że ktoś dostrzegł jej obecność, było dla niej nowością.

– Dziewczynka.

– O, cudownie! Na kiedy termin?

– Na październik. Jeszcze zostało trochę czasu, ale czuję się coraz gorzej.

Nieznajoma zaprezentowała kawałek brzucha, którego rozmiary wprawiły Karolę w zakłopotanie. Spodziewała się raczej, że kobieta poinformuje ją o rychłym terminie porodu, tymczasem przyznała, że rodzi dopiero za cztery miesiące, chociaż jej gabaryty sugerowały coś innego.

– To twoja pierwsza ciąża?

– Nie, nie – powiedziała nieznajoma, machając ręką w bliżej niezidentyfikowanym kierunku.

– Przepraszam, nie przedstawiłam się. Jestem Karolina. – A to Zosia.

– Ech, cudownie wyglądacie! Mama z dzieckiem w chuście to piękny obrazek… Ja jestem Olga, a tam gdzieś biegają Kacper, Filip i Zuza. Moje dzieci.

Karolina nie dała po sobie poznać, jak bardzo się zdziwiła. Kobieta wyglądała dość młodo.

– Ale masz dużą rodzinę, świetnie! W jakim wieku są dzieci? – zainteresowała się.

– Filip ma cztery lata, Kacper dwa i pół, a Zuzia czternaście miesięcy – wyliczyła Olga na jednym wdechu.

– Nie boisz się puszczać takiej kruszynki samej? – zdziwiła się Karolina.

– Mam ją na oku. – Olga wskazała gestem małą dziewczynkę, która całkiem nieźle sobie radziła. – Nie wiem, czy zgodzisz się z moją teorią, że każde kolejne dziecko jest bardziej samodzielne od poprzedniego.

Karolina wzruszyła ramionami.

– Wiesz, Zosia ma dopiero cztery miesiące, więc trudno mi cokolwiek na ten temat powiedzieć.

– No tak. Zuza zaczęła chodzić w wieku dziesięciu miesięcy, jej starszy brat kilka dni przed ukończeniem roku, a najstarszy jak miał piętnaście miesięcy. Mała bawi się bardzo dojrzale i potrafi mnie zaskoczyć każdego dnia – wytłumaczyła Olga. Kiedy mówiła o osiągnięciach dzieci, rozpierała ją duma.

Karolina pokiwała głową, chociaż tak naprawdę w ogóle tego nie rozumiała. Jak można pozwolić bawić się czternastomiesięcznemu dziecku zupełnie bez opieki, nawet jeśli było nad wiek dojrzałe?

– Czy środa, godzina osiemnasta, tak jak dzisiaj, pasuje wam jako termin kolejnego spotkania? Chciałabym wpisać je na stałe do naszego grafiku. Bo będziecie, prawda? – Głos Moniki przebił się nagle przez szmer rozmów.

– W przyszłym tygodniu? – zapytała Olga.

– Nie, będziemy spotykać się co dwa – wtrąciła Karolina. – Oczywiście lokal od jutra będzie czynny codziennie, ale dodatkowo chciałybyśmy się spotykać z wami regularnie w … hmm… klubie dla młodych mam.

– Już nie takich młodych – zaśmiała się kobieta, która wcześniej przedstawiła się jako Beata i wyglądała na mniej więcej czterdzieści lat.

– Najważniejsze, że wszystkie jesteśmy młode duchem! – roześmiała się Monika.

Robiła show. Widać było, że kobiety ją polubiły, chociaż pewnie każda z nich skrycie zazdrościła jej figury i urody. Monika zawsze potrafiła zjednywać sobie ludzi.

– Ja urodziłam pierwsze i zaznaczam, że ostatnie dziecko w wieku trzydziestu siedmiu lat – przyznała Beata. – I uważam, że to odpowiedni czas.

Monika nie zdążyła policzyć w myślach do trzech, kiedy usłyszała kontrargument. Mogła się tego spodziewać.

– Ja mam trochę inne zdanie na ten temat – powiedziała Karolina, która sama jeszcze nie skończyła trzydziestki. – Wraz z wiekiem wzrasta ryzyko urodzenia dziecka z wadą genetyczną, no i nie wiem jak wy, ale ja z roku na rok mam coraz mniej energii…

– A gdzież tam! – zaprotestowała Beata. – Ja dopiero teraz czuję, że żyję. Zrobiłam doktorat, dorobiłam się, zwiedziłam świat… Dziewczyny, gdzie ja nie byłam! No i dopiero teraz siadłam na tyłku. Moje dziecko ma dwa i pół roku i nie uważam, żebym była za stara na macierzyństwo.

Katastrofa już wisiała w powietrzu, a przecież to dopiero było pierwsze spotkanie klubu! Na Boga, czy kilka zgromadzonych w jednym pomieszczeniu kobiet od razu musi skakać sobie do gardeł i próbować za wszelką cenę udowodnić, że ma rację? Monice przez głowę przemknęła myśl, że mogła otworzyć klub dla młodych ojców. Przynajmniej byłoby na kim zawiesić oko, a i ryzyko kłótni praktycznie nie istniało. Oczywiście, zakładając, że jakikolwiek mężczyzna chciałby należeć do stowarzyszenia świeżo upieczonych tatuśków… Tacierzyństwo nie definiuje ich w najmniejszym stopniu tak, jak macierzyństwo kobiety.

– Każda z nas czuje, kiedy jest jej czas – wtrąciła dyplomatycznie Martyna.

– Otóż to! – podchwyciła Karolina, widząc minę Moniki. – Ja się doskonale czuję jako mama teraz, a Beata najlepiej się odnajduje w późnym macierzyństwie.

– Oj tam, od razu późnym! – Nowa znajoma chyba lubiła postawić kropkę nad i. – Ale z tego, co się zdążyłam dowiedzieć, nasza szefowa zaledwie dwa tygodnie temu urodziła dziecko, czego w ogóle po niej nie widać!

Monika uśmiechnęła się promiennie. Uwielbiała słuchać komplementów i nie czuła się nimi skrępowana.

– Rzeczywiście, dwa tygodnie temu zostałam mamą – potwierdziła.

– Jak poród? Długo się męczyłaś? Gdzie w ogóle rodziłaś? – zapytała Olga, czym wprawiła w konsternację Monikę.

Czyżby kolejna nawiedzona zwolenniczka fizjologii i ekorodzicielstwa? Monika uważała, że zna tę kobietę zbyt słabo, aby ta w ogóle mogła poczuć się upoważniona do zadawania tak osobistych pytań, jednak zachowała zimną krew.

– Miałam cesarkę – wyjaśniła krótko, ignorując pozostałe pytania.

– Oj, to niedobrze. Co się stało? Moja kuzynka też ostatnio urodziła przez cesarskie cięcie, bo po piętnastu godzinach poród nadal nie postępował.

– Nie wyobrażam sobie, że miałabym się męczyć przez piętnaście godzin na marne. – Monika aż się wzdrygnęła. – Nic się nie stało, byłam umówiona na zabieg.

– Dlaczego? Masz nadciśnienie, miałaś skierowanie od okulisty, ortopedy? – wyliczała Olga.

– Nie – rzuciła Monika lodowatym tonem. – Miałam cesarkę w prywatnym szpitalu.

Zapadła cisza. Najwidoczniej temat cesarskiego cięcia na życzenie jak żaden inny, może poza karmieniem piersią, wzbudzał kontrowersje matek.

– No tak, czytałam, że to staje się coraz bardziej modne – skomentowała Agnieszka, chyba nie do końca wiedząc, co mogłaby powiedzieć. – Ja też urodziłam przez cesarskie cięcie, ale nie miałam, niestety, wyboru. Bardzo chciałam rodzić naturalnie, ale mała była ułożona pośladkowo…

– Ułożenie pośladkowe nie zawsze jest wskazaniem do cesarki – wtrąciła Karolina, zanim zdążyła się ugryźć w język. – Ale rzeczywiście, przy pierwszym porodzie lekarze wolą nie ryzykować i standardowo wykonują cięcie.

– Błagam, Karola, nie chcę tego słuchać – powiedziała Monika, niby żartem, ale tak naprawdę całkiem serio. – Ależ to musi boleć! A po takim incydencie kobieta chyba już nie ma co liczyć na udane życie seksualne.

Olga spłonęła rumieńcem. Nie potrafiła rozmawiać swobodnie na tematy związane z cielesnością i seksem nawet z własnym mężem, a co dopiero mówić przy obcych kobietach. Może gdyby była z tą przemiłą Karoliną, która jako jedyna się nią zainteresowała, sam na sam, czułaby się nieco bardziej swobodnie, ale i tak nigdy w życiu nie wypowiedziałaby tego słowa na głos.

Monika od razu zauważyła reakcję Olgi, co wydało jej się zabawne. Z tego, co zdołała podsłuchać, ta nieco dziwaczna kobieta była w czwartej ciąży, skąd w niej więc tyle skrępowania i wstydu?

– Nie pisz najczarniejszych scenariuszy – wtrąciła Karolina.

– Ależ to ty jesteś od nich specjalistką! – zwróciła jej uwagę Monika.

Tę jakże żywą dyskusję nagle przerwał chłopiec, który podszedł do mamy i poinformował ją, że Zuzia rozbiła sobie głowę. Nic poważnego się nie stało, bo Monika zadbała, aby w kawiarni nie było żadnych ostrych rogów, jednak kobiety już nie powróciły do rozmowy, a Karolina pomyślała nie bez satysfakcji, że przecież tak małych dzieci nie powinno się pozostawiać bez nadzoru.

Niebawem goście zaczęli się przygotowywać do wyjścia, obiecując, że będą wpadać częściej, a już z pewnością pojawią się na spotkaniu klubu.

Monika odetchnęła z ulgą, gdyż odniosła wrażenie, że kobietom spodobało się nowo otwarte miejsce i rzeczywiście będą tu zaglądać, a Karolinie ulżyło, bo Zosia całe spotkanie przespała w chuście przytulona do mamy. No cóż, każdy ma inne priorytety. Malutka jakby wyczuła, że zrobiło się spokojniej, bo kiedy tylko drzwi się zamknęły za ostatnią z kobiet, obudziła się i głośno zażądała piersi.

Kiedy Zosia została nakarmiona i przebrana, Maks przywieziony w wózku przez młodą nianię, a jeden komplet kluczy pozostawiony pod opieką pani sprzątającej, która miała przywrócić w kawiarni ład i porządek, przyjaciółki wyszły na ulicę. Mimo wczesnego wieczoru temperatura nadal była nie do zniesienia, dlatego Monika i Karolina odetchnęły z ulgą dopiero wówczas, gdy weszły w Stawową i schowały się w cieniu kamienic.

– Kamień z serca – odezwała się Monika.

– Przecież się nie stresowałaś – przypomniała jej Karolina.

– Owszem, nie, ale… Nie łap mnie za słówka! Z wami, matkami Polkami, różnie bywa.

Zatrzymały się przed przejściem dla pieszych.

– Przypominam, że sama jesteś matką – zauważyła ze śmiechem Karolina.

– Ale na pewno nie matką Polką! Czy ty widziałaś tę biedną zapuszczoną kobietę? Tę, która spodziewa się czwartego dziecka? – Monika aż się wzdrygnęła.

– Olgę? – upewniła się Karolina.

– Chyba tak. Kto jej to zrobił?

Światło zmieniło się na zielone. Przyjaciółki weszły na przejście dla pieszych.

– Miała na palcu obrączkę, więc przypuszczam, że mąż – stwierdziła Karolina, wzruszając ramionami.

– Gdybym mogła, zatłukłabym go gołymi rękami! – Monika aż zacisnęła pięści ze złości. – Nie znoszę takich typów! Wykończy tę kobietę niekończącymi się ciążami i porodami.

– Skąd wiesz, może planowali dużą rodzinę? – zaprotestowała Karolina. – Urodzi teraz, przez kilka lat może być trudno, a potem dzieciaki będą odchowane, a ona wciąż młoda. Zdaje się, że nie ma więcej niż trzydzieści lat.

Zatrzymała się. Ona miała skręcić w lewo, Monika – pójść prosto.

– No właśnie, i to mnie przeraża! W sumie sama jest sobie winna. Przecież istnieją chociażby prezerwatywy.

– Oj, nie osądzaj, bo nie znasz jej sytuacji! – Karolina uparcie broniła nowej znajomej.

– I kto to mówi! Ta, która nigdy nie osądza – rzuciła Monika ironicznie. – W porządku, lecę, bo zaparkowałam przy Supersamie. Nigdzie nie mogłam znaleźć miejsca. Maks zaraz pewnie będzie głodny. Zajrzysz jutro do kawiarni?

Karolina potwierdziła skinieniem głowy.

– Jasne, odprowadzimy z Zosią Szymona do przedszkola, ugotujemy obiad i wpadniemy.

– Świetnie! Ja też przyjadę z Maksem. Chyba będzie spokojniej niż dziś. To do jutra! – Monika już biegła w stronę parkingu zlokalizowanego w centrum handlowym.

– Do zobaczenia!

Karolina wracała do domu podekscytowana. Udała się Monice ta knajpka, a ona z pewnością będzie w niej często bywać, i to wcale nie dlatego, że przyjaciółka o to prosiła.

Olga w życiu kierowała się zasadą względnego spokoju, jednak nasilające się bóle zmotywowały ją do wcześniejszej niż zaplanowana na następny tydzień wizyty u lekarza. Niestety, tym razem mama miała do załatwienia ważną sprawę na mieście, ubłagała więc sąsiadkę, aby zaopiekowała się przez dwie godziny Zuzią, po czym w zdecydowanie zbyt głośnym towarzystwie Filipa i Kacpra wsiadła do tramwaju linii szesnaście, który zawiózł ich na Brynów, gdzie przyjmował ginekolog.

Doktor zgodził się ją przyjąć, choć nie była zapisana, co wiązało się z koniecznością czekania w kolejce. Filip z ciekawością przeglądał książeczkę, którą chyba ze zwykłej zapobiegliwości pozostawiono w poczekalni, gdyż Olga dotychczas nie spotkała tu żadnego dziecka, jednak cierpliwość dwuipółletniego Kacpra była już mocno nadwerężona.

.

.

.

.

...(fragment)...

Całość dostępna w wersji pełnej.

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4

Rozdział 5

Rozdział 6

Rozdział 7

Rozdział 8

Rozdział 9

Rozdział 10

Rozdział 11

Rozdział 12

Rozdział 13

Rozdział 14

Rozdział 15

Rozdział 16

Rozdział 17

Rozdział 18

Rozdział 19

Rozdział 20

Table of Contents

Karta tytułowa

Karta redakcyjna

Rozdział 1

Rozdział 2

Rozdział 3

Rozdział 4